گزارش تحلیلی از آخرین تحولات عراق؛
از جرفالنصر تا بیروت؛ پروژه مهندسی آشوب نرم و تلاش برای تضعیف مقاومت عراق
همزمانی تحولات امنیتی، جنجالهای رسانهای و برکناری مقامهای نظامی و اداری در عراق، پرسشهایی درباره اهداف پشت پرده این تحرکات برانگیخته است. تحللیگران این تحولات را حلقههایی از یک سناریوی هماهنگ برای تخریب وجهه گروههای مقاومت عراق، تحریک اختلافات مذهبی و آماده سازی افکار عمومی برای اقدام علیه مقاومت ارزیابی میکنند.
به گزارش خبرگزاری قدس (قدسنا) ضیاء ابومعارج الدراجی، تحلیلگر عراقی، در یادداشتی در وبسایت عراقی "المعلومه" تحولات اخیر در عراق و منطقه را حلقههایی از یک سناریوی هماهنگ برای تخریب وجهه گروههای مقاومت عراق، دامنزدن به اختلافات مذهبی و زمینهسازی برای پذیرش خلع سلاح این گروهها از سوی افکار عمومی ارزیابی کرد.
الدراجی در یادداشت خود با عنوان «فنون تام باراک در مهندسی آشوب نرم» نوشت:
آنچه امروز در عراق و منطقه جریان دارد، نمیتوان صرفاً مجموعهای از رویدادهای پراکنده یا تصادفهای سیاسی و امنیتی دانست. هنگامی که افشاگریهای امنیتی با کارزارهای رسانهای، تحرکات اداری و دامنزدن به اختلافات مذهبی همزمان میشوند، ضروری است به دنبال حلقه اتصال این اتفاقات باشیم. من این الگو را "فنون تام باراک" در مهندسی آشوب نرم مینامم؛ یعنی مدیریت منازعه از پشت صحنه و تحقق اهداف از طریق اعمال فشار، ایجاد سردرگمی و تجزیه و تضعیف، بهجای رویارویی مستقیم.
از جرفالنصر شروع کنیم. گزارشی امنیتی درباره قاچاق نفت منتشر میشود؛ اتهاماتی متوجه "کتائب حزبالله" میشود؛ نقشههایی با نشان نهادهای رسمی امنیتی در گزارش دیده میشود و سپس این گزارش راه خود را به رسانههای عربی خارج از عراق باز میکند؛ رسانههایی که به مخالفت با نظام سیاسی کنونی عراق شهرت دارند و از جریان خاصی در داخل عراق حمایت میکنند؛ جریانی که قرار است در تحولات آینده نقش مهمی ایفا کند.
در اینجا بحث من نه حق رسانهها برای انتشار اخبار است و نه حق دولت برای انجام تحقیقات؛ بلکه موضوع، خطر افشای اطلاعات امنیتی و تبدیل آنها به ابزاری برای اتهامزنی و تخریب سیاسی، پیش از آن است که تحقیقات به نتیجه نهایی برسند.
خطرناکتر از آن، تبدیل ادعای قاچاق نفت به یک واقعیت رسانهای از طریق تکرار، بزرگنمایی و تقسیم نقش میان رسانهها و صفحات مجازی است. این نخستین بار نیست که شاهد چنین رویکردی هستیم. پیشتر نیز پرونده پالایشگاه بیجی در عرصه رسانهای مطرح شد و اتهام سرقت آن به گروه "عصائب اهل الحق" نسبت داده شد؛ در حالی که حقایقی درباره تصرف پالایشگاه از سوی اقلیم کردستان و انتقال تجهیزات آن به این منطقه پنهان مانده بود.
امروز همان سازوکار درباره جرفالنصر تکرار میشود: ابتدا روایت قاچاق نفت مطرح و به یک طرف مشخص نسبت داده میشود؛ سپس شبکههای تلویزیونی و رسانههای مختلف آن را بازنشر میکنند تا در ذهن افکار عمومی، از یک اتهام صرف به حقیقتی رسانهای تبدیل شود؛ بیآنکه نتایج تحقیقات یا شواهد رسمی اهمیتی داشته باشد.
اینجاست که یکی از خطرناکترین فنون مهندسی آشوب نرم آشکار میشود: برای جا انداختن یک روایت، لزوماً نیازی به اثبات آن نیست؛ کافی است آن را بارها تکرار و بزرگنمایی کنید و بسترهای رسانهای لازم را برای تبلیغ آن فراهم آورید. در این صورت، روایت رسانهای از حقیقت پیشی میگیرد و فرد یا گروه متهم ناچار میشود در برابر افکار عمومیای که از پیش جهتدهی شده است، بیگناهی خود را اثبات کند.
از جرفالنصر تا بیروت؛ تبدیل پرونده جنایی به ابزار تحریک مذهبی
از جرفالنصر به بیروت میرسیم؛ جایی که پرسشها با شکلی متفاوت تکرار میشوند.
احمد العلوانی به دست افرادی سوری به قتل میرسد؛ پیش از آنکه نتایج قطعی تحقیقات جنایی منتشر شود، اتهاماتی علیه "حزبالله" مطرح میشود و با کالبدشکافی جسد نیز مخالفت صورت میگیرد. همزمان، لقب شهید به او داده میشود و مراسم تشییعی با رنگوبوی آشکار فرقه ای و با استفاده نمادین از شماغ قرمز(چفیه قرمز) برگزار میشود.
سپس پرونده از لبنان به عراق کشیده میشود و به کارزاری تحریکآمیز علیه شیعیان عراق تبدیل میشود؛ گویی هدف، نه شناسایی قاتلان و کشف حقیقت، بلکه ایجاد یک خصومت مذهبی جدید است.
تحول دیگری نیز وجود دارد که شایسته تأمل است: اگر روایت منتشرشده درباره کشتهشدن یکی از قاتلان العلوانی و زخمیشدن نفر دیگر بر اثر انفجار یک بمب چسبان در منطقه جرمانا در سوریه صحت داشته باشد، با دو احتمال روبهرو هستیم:
احتمال نخست: قتل العلوانی یک ترور سیاسی سازمانیافته با انگیزههای فرقهای و علیه یک فرد سنی بوده است. در این سناریو، مقتول با سوءاستفاده از یک نیاز شخصی به آپارتمانی کشانده شده، سپس به قتل رسیده و اموالش به سرقت رفته است تا این جنایت در ظاهر، یک حادثه معمولی و صرفاً جنایی به نظر برسد؛ در حالی که انگیزهها و اهداف دیگری پشت آن قرار داشتهاند.
احتمال دوم: ماجرای کشتهشدن یکی از متهمان و زخمیشدن دیگری، ساختگی است یا در عرصه رسانهای بهگونهای مورد بهرهبرداری قرار گرفته که دولت جولانی را از فشارها درباره تحویل این دو متهم برهاند؛ همان دو نفری که به خاک سوریه گریختهاند. هدف نیز پایان دادن به مطالبات برای تعقیب و تحویل آنها به مراجع ذیصلاح است؛ زیرا تحویل این افراد ممکن است به افشای کسانی منجر شود که با همکاری جولانی و از درون همان فرقه، قتل العلوانی را تحریک و زمینهسازی کردهاند و انگیزه این جنایت را آشکار سازد.
از نگاه من، احتمال دوم به واقعیت نزدیکتر است؛ هرچند این برداشت همچنان یک نتیجهگیری است و به شواهد و راستیآزمایی مستقل نیاز دارد. انتشار خبر کشتهشدن یکی از متهمان و زخمیشدن دیگری در چنین مقطعی، پرسشی اساسی مطرح میکند: آیا واقعاً به این دو نفر دست یافته و آنها را مجازات کردهاند، یا با روایت تازهای روبهرو هستیم که هدفش مختومه کردن پرونده و دفن حقیقت قتل العلوانی است؟
این پرونده دیگر صرفاً یک قتل نیست، بلکه به موضوعی سیاسی و رسانهای تبدیل شده که اتهامات، فرار از مرزها و بهرهبرداریهای فرقه ای در آن به هم گره خوردهاند. افکار عمومی حق دارد حقیقت را بداند، نه اینکه تحقیقات جنایی جای خود را به روایتهای متناقض رسانهای بدهند.
اما ماجرای چفیه قرمز، از نظر دلالتهای سیاسی، روشنتر است. شماغ، عقال و غتره متعلق به یک فرقه یا گروه خاص نیستند؛ بلکه بخشی از میراث و افتخار مشترک عربی و عراقیاند که همه به آن افتخار میکنند. اما تبدیل این پوشش به نمادی برای انتقامگیری از شیعیان عراق و بهرهبرداری از آن در ادبیات تحریکآمیز، نشان میدهد که موضوع از مرز سوگواری برای یک کشته فراتر رفته و به تلاش برای بهرهبرداری سیاسی و مذهبی از این حادثه تبدیل شده است.
نکتهای که بیش از همه پرسشبرانگیز است، تناقض در برخورد با موضوع سلاح است. برخی خواستار خلع سلاح گروههای مسلح عراقی هستند، در حالی که مظاهر مسلحانه در میان طرفهای دیگر، گویی امری طبیعی تلقی میشود.
هشدارهای پلیس استان الانبار درباره تیراندازی در مراسم تشییع نیز پرسشهای دیگری درباره ماهیت وضعیت امنیتی ایجاد میکند. این مظاهر مسلحانه در مراسم تشییع چه چیزی درباره موازنه قدرت در میدان آشکار میسازند؟
بابل؛ برکناریهای امنیتی و اداری در میانه جنجال قاچاق نفت
سپس به بابل میرسیم؛ جایی که برکناری شماری از فرماندهان امنیتی و نظامی با برکناری مدیرکل یکی از بخشهای وزارت نفت همزمان شده است. این مدیرکل، عضو کمیته تحقیقاتی تشکیلشده از سوی نخستوزیری بود و پس از انتشار ویدئویی درباره نتایج تحقیقات و فایلهای صوتی رسمی که ادعاهای مربوط به قاچاق نفت را رد میکرد و موضع فرماندهان مرتبط را توضیح میداد، از سمت خود برکنار شد.
اینجا این پرسش را مطرح میکنم: آیا این تصمیمها صرفاً اقداماتی معمول در چارچوب امور اداری هستند یا زمانبندی آنها نیازمند بررسی و تحقیق است؟ چرا این برکناریها با یک کارزار رسانهای و امنیتی علیه جرفالنصر و گروههای مرتبط با مقاومت همزمان شدهاند؟
نمی توان گفت هر تصمیم اداری توطئه است؛ اما معتقدم نادیده گرفتن زمانبندی و نقاط تلاقی این پروندهها، نوعی سادهانگاری سیاسی و امنیتی است.
وقتی جرفالنصر، بیروت و بابل را در یک چارچوب واحد قرار میدهیم، فرضیهای مطرح میشود که شایسته بررسی دقیق است: روندی در جریان است که هدف آن تخریب وجهه گروههای مقاومت، تضعیف حضور و نفوذ آنها و آمادهسازی افکار عمومی برای پذیرش مطالبه خلع سلاح این گروههاست.
این موضوع جزئی و کماهمیت نیست؛ بهویژه آنکه همین گروهها در سال ۲۰۱۴ در صف مقدم نیروهایی قرار داشتند که با پروژه داعش مقابله کردند و در شکست آن نقش داشتند.
دلیل شتاب برای خلع سلاح مقاومت در این مقطع چیست؟
پرسش اساسی این است: چرا چنین شتابی برای هدف قرار دادن سلاح مقاومت وجود دارد؟ چرا این فشارها در شرایطی تشدید میشوند که احتمال رویارویی نظامی آمریکا و اسرائیل با ایران رو به افزایش است؟
آیا واشنگتن و تلآویو به دنبال دور کردن گروههای عراقی از هرگونه معادله احتمالی بازدارندگی منطقهای نیستند؟ آیا اختلافات داخلی و پروندههای امنیتی و اقتصادی برای تضعیف این نیروها، پیش از هر تحول نظامی در منطقه، مورد بهرهبرداری قرار نمیگیرند؟
خطر تنها به هدف قرار دادن یک گروه یا یک فرمانده محدود نمیشود؛ بلکه به تلاش برای تغییر موازنه قدرت در داخل عراق نیز گسترش مییابد؛ بهگونهای که شیعیان عراق در برابر معادلهای نابرابر قرار گیرند که در آن، سلاح، تصمیمگیری و پوشش سیاسی و رسانهای در اختیار طرفهایی باشد که پس از سقوط رژیم صدام، در چارچوب محاسبات همسو با منافع آمریکا و اسرائیل، نماینده تروریسم آشکار علیه شیعیان در عراق بودهاند.
ما با تحقیق مخالف نیستیم و از هیچکس در برابر قانون حمایت نمیکنیم؛ اما نمیپذیریم که تحقیقات به ابزاری برای تسویهحساب سیاسی تبدیل شوند، رسانه جایگزین دستگاه قضایی شود، خون قربانیان برای شعلهور کردن فتنه مورد سوءاستفاده قرار گیرد و در برخورد با سلاح و فرماندهان امنیتی، معیارهای دوگانه اعمال شود.
اینها همان فنون آشوب نرم هستند که درباره آنها هشدار میدهم: گزارشی از جرفالنصر به بیرون درز میکند؛ دروغ قاچاق نفت به حقیقتی رسانهای تبدیل میشود؛ اتهاماتی تکرار میشوند که پیشتر در پرونده پالایشگاه بیجی نیز شاهد آنها بودیم؛ حادثه قتلی در بیروت به ابزاری برای بسیج فرقه ای تبدیل میشود؛ روایتهایی مبهم درباره سرنوشت متهمان منتشر میشوند و تصمیمهای برکناری در بابل پرسشها و ابهاماتی برمیانگیزند.
ممکن است بازیگران و ابزارها متفاوت باشند، اما همپوشانی نتایج و اهداف، موضوعی است که باید با دقت مورد بررسی قرار گیرد.
آشوب همیشه به تانک یا هواپیما نیاز ندارد؛ گاهی با انتشار یک گزارش آغاز میشود، با طرح یک اتهام گسترش مییابد، دروغ از طریق تکرار به حقیقتی رسانهای تبدیل میشود، با یک کارزار تبلیغاتی مدیریت میشود، با یک تصمیم اداری یا سیاسی به اجرا درمیآید و سرانجام به فتنه و درگیری میانجامد.
کسی که نتواند این جزئیات را در کنار یکدیگر بخواند، ممکن است زمانی با واقعیتی ساختهوپرداختهشده روبهرو شود که دیگر راه بازگشتی برای اصلاح اشتباهات وجود ندارد؛ درست همان هنگام که کار از کار گذشته است.
انتهای پیام/ م.ر
صفحات اجتماعی
اینستاگرام تلگرام توییتر آر اس اس