نظم نوین در تنگه هرمز

خبرگزاری قدس (قدسنا)؛ دکتر علیرضا عرب؛ کارشناس مسایل غرب آسیا

حاکمیت بر تنگه هرمز و کنترل عبور و مرور و ناوبری در این آبراه بین المللی که از اهمیت حیاتی و ژئواستراتژیک نیز بر خوردار می باشد به ایران اهرم فشاری جهانی اعطا کرده است. لذا اعمال حاکمیت و کنترل ناوبری در تنگه هرمز برای تمامی ایرانیان امری تاریخی، ملی و ارزشمند و غیر قابل معامله محسوب می شود.

با توجه به شواهد و قرائن ، بعد از امضاء تفاهم نامه با آمریکا نیز الگوی ناوبری در تنگه هرمز به قبل از ۹ اسفند1404( 28فوریه 2026م و آغاز جنگ چهل روزه) باز نگشته است و ایران به عنوان یک حق ملی قاطعانه به اعمال حاکمیت  منحصربفرد بر آبهای سرزمینی خود در تنگه هرمز ادامه‌ می دهد. تنها مرجع تعیین‌کننده قوانین در تنگه هرمز ایران بوده و در آینده نیز همینطور خواهد بود.

بازگشت به نظم و ترتیبات ناوبری قبل از جنگ(۹اسفند)، ایران را از قوی‌ترین اهرم فشار بین المللی که‌ توامان بر کشورهای عرب خلیج فارس و تجارت جهانی فشار وارد می کند، محروم خواهد کرد.

لذا مجموعه مواضع ، استدلالات و اقدامات مقامات عالیرتبه ایران قاطعانه مشخص می سازد ، ایران از ترتیبات و نظم ناوبری قبل از ۹ اسفند۱۴۰۴(۲۸فوریه ۲۰۲۶م) در تنگه هرمز عبور کرده است و به هیچ روی به آن باز نخواهد گشت.

حتی بعد از امضاء " تفاهم نامه" ایران و آمریکا مورخ ۱۷ ژوئن 2026م(27 خرداد1405)و کاهش تنش نظامی ناشی از آن و متعاقبا افزایش عبور و مرور کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز ، از سوی ایران ترتیبات ناوبری و نظم تجاری نوینی در تنگه هرمز اعمال شده است.

در این راستا ایران با اعمال محدودیت عبور و مرور در تنگه هرمز و اعلام هشدارهای مشخص به کشتی ها و در صورت لزوم حتی اقدام به تهدیدات موشکی و پهبادی، ترتیبات و نظم ناوبری نوین در تنگه هرمز را تثبیت و تحکیم کرده است.

اقدامات اخیر ایران نشانگر آن‌ است که ایرانیان حتی بعد از امضاء تفاهم نامه با آمریکا نیز در صدد تثبیت حاکمیت و کنترل خود در تنگه هرمز بوده اند.

لازم به ذکر است تعداد کشتی های عبور کننده از تنگه هرمز در حال حاضر نیز بسیار کمتر از سطح قبل از جنگ در ۹ اسفند ۱۴۰۴ است و مهمتر اینکه وضعیت ناوبری در تنگه هرمز در کنترل کامل ایران است.

تعداد ترانزیت‌های کشتی ها از تنگه هرمز قبل از جنگ(۹ اسفند۱۴۰۴) به طور متوسط حدود ۱۳۸ کشتی در روز بود.

 طبق گزارش شرکت اطلاعات کپلر، عبور و مرور تانکرهای حامل مایعات(بجز کشتی های فله بر و کانتینری) - یعنی نفت خام، گاز مایع، گاز طبیعی مایع و فرآورده‌های نفتی - در روزهای اخیر شاهد افزایش محدودی بوده و به شرح زیر است:

در ۱۷ ژوئن 2026 م (۲۷خرداد1405 )روز امضاء تفاهم ، ۷ کشتی از تنگه عبور کرد.

در ۱۸ ژوئن (۲۸خرداد)، یک روز پس از امضای تفاهم‌نامه، ۲۷ کشتی عبور کرد.

 و تا ۲۴ ژوئن (۳تیر)، ۳۲ کشتی عبور کرد.

۴تیر1405(۲۵جون) - زمانی که کشتی Ever Lovely مورد حمله قرار گرفت - ۲۹ کشتی عبور کرد.

در مجموع تعداد کشتی های عبوری به مراتب کمتر از روز قبل از شروع جنگ در شب ۲۸ فوریه(۹اسفند) بود. در روز مزبور ۵۹ کشتی  حامل مایعات عبور کردند.

لذا ایران قاطعانه به کنترل و نظارت دائم بر عبور و مرور کشتی های عبور کننده از تنگه هرمز ادامه داده و در صورت لزوم از اهرم های فشار نظامی نیز استفاده کرده است .

کشتی های عبوری موظف شده اند در تنگه هرمز از مسیر مورد نظر ایران عبور کنند و در غیر اینصورت امنیت آنها توسط ایران تضمین نشده است.

این دو پارامتر مهم، به معنای آن است که ایران از ترتیبات و نظم ناوبری قبل از ۹ اسفند۱۴۰۴(۲۸فوریه ۲۰۲۶م) در تنگه هرمز عبور کرده است و به آن باز نخواهد گشت.

لازم به ذکر است که از زمان کاهش خصومت‌ها در آستانه امضاء تفاهم‌نامه ایران و آمریکا، برخی از کشتی‌ها از مسیری که امریکا و عمان آن را معرفی کردند و در نزدیکی ساحل عمان قرار دارد عبور کردند.( موسوم به مسیر شمالی)

 در ۲۴ ژوئن 2026م (۳تیر)، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به یک تانکر حامل فرآورده‌های نفتی که از قطر به سمت پاکستان در حرکت بود، دستور داد که مسیر خود را به سمت «شمال جزیره لارک» تغییر دهد، در آنجا توقف کند و منتظر تأیید بماند. سپاه پاسداران هشدار داد: «شما در بُرد موشک‌های ما قرار دارید و ممکن است به سمتتان شلیک کنیم»

نهایتا مورخ ۴ تیر ۱۴۰۵،  سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با قاطعیت به همگان هشدار داد تنها مسیر مجاز و قابل قبول عبور و مرور کشتی ها از تنگه هرمز مسیر معرفی شده توسط ایران است و سایر مسیر ها اعم از مسیر عمان، امن‌ نیست و خطرات جدی ایمنی ایجاد می کند و احتمال حملات موشکی ، پهبادی و یا برخورد با مین های دریایی در آنها بسیار بالا ارزیابی می شود. همچنین سپاه پاسداران افزود که هماهنگی کشتی‌ها با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی «الزامی» است.

حمله ۴ تیر ۱۴۰۵ و پیامدهای آن:

برخی کشتی ها از جمله کشتی اور لاولی (Ever Lovely) که سعی کردند از مسیر عمان‌ عبور کنند مورد حمله از سمت منابع ناشناس قرار گرفتند.

مورخ 4 تیر1405(25 ژوئن 2026م)، کشتی کانتینری اور لاولی   (Ever Lovely)هنگام طی کردن مسیر عمان توسط یک پهپاد مورد اصابت قرار گرفت.

تا مورخ ۴ و ۵ تیر ۱۴۰۵ برخی از کشتی ها از مسیر ایران و برخی از مسیر عمان عبور و مرور می کردند.

پیش از حمله 4 تیر 1405(25 ژوئن 2026م)، قرار بود طرح تخلیه سازمان بین‌المللی دریانوردیIMO  با همکاری ایران، عمان، سایر کشورهای ساحلی منطقه، ایالات متحده و صنعت دریانوردی اجرا شود.

اما بعد از حمله ۴ تیر ۱۴۰۵ سازمان بین‌المللی دریانوردی  برنامه تخلیه خود را متوقف کرد. در همان 4 تیر 1405، آمریکا و شورای همکاری خلیج فارس بیانیه مشترکی صادر کردند که در آن بر اهمیت کشتیرانی نامحدود از طریق تنگه هرمز تأکید مجدد شده بود.

لازم به ذکر است در حال حاضر سه مسیر عبور از تنگه هرمز متمایز از یکدیگر قابل تشخیص است:

۱- مسیر سنتی:  سالها پیش توسط ایران و عمان پیشنهاد شد و در سال ۱۹۶۸ توسط سازمان بین‌المللی دریانوردی تصویب شد.

بعد از تفاهم‌نامه ایران و آمریکا، عمدتا کشتی ها از مسیر سنتی عبور و مرور از تنگه هرمز به علت ناامنی آن به دلیل وجود مین های دریایی استفاده نمی کنند.

فیل بلچر، مدیر دریایی انجمن بین‌المللی مالکان مستقل تانکر (INTERTANKO)، هفته گذشته اظهار داشت:

"آخرین آماری که ما داشتیم این بود که ۸۰ مین در تنگه هرمز وجود دارد... این مقدار بسیار زیاد است و پاکسازی آن در شرایط عادی مدتی طول خواهد کشید."

در اطلاعیه اخیر مرکز مشترک اطلاعات دریایی آمده است که «عملیات فعال پاکسازی مین» در حال انجام است.

۲-مسیر ایران: این مسیر از آب‌های ایران می‌گذرد و به عنوان «مسیر شمالی» شناخته می‌شود.

اداره تنگه خلیج فارس ایران (PGSA) - نهادی که توسط امریکا تحریم شده و ایران در طول جنگ برای مشروعیت بخشیدن به طرح‌های ترانزیتی خود آن را تأسیس کرد .  اخیراً مختصات این مسیر را منتشر کرده و آن را "مسیر جدید ناوبری امن" برای ورود و خروج از تنگه هرمز نامیده است.

اکنون‌ مسیر ایران تنها مسیر امن عبور و مرور از تنگه هرمز به حساب می آید.

۳-مسیر عمان:

برخی از کشتی ها نیز سعی کردند از مسیر عمان‌عبور کنند که‌مورد حمله قرار گرفتند .

این مسیر «مسیر جنوبی» نامیده می‌شود - سواحل عمان را در بر می‌گیرد.

چندین کشتی با راهنمایی ایالات متحده از این مسیر برای خروج و ورود به منطقه استفاده کرده‌اند.

نتیجه گیری

 ایران ، مسیر سنتی و مسیر عمان در تنگه هرمز را بسته اعلام کرده است و در حال تثبیت حاکمیتش بر تنگه استراتژیک هرمز است.

 با توجه به اینکه تنگه هرمز امتداد سرزمینی کشور ایران محسوب شده و در آبهای سرزمینی ایران واقع شده است و نیز ایران 1800 کیلومتر ساحل در خلیج فارس دارد، حاکمیت بر تنگه هرمز متعلق به ایران است.

طبق بند 5 تفاهم نامه با امریکا، بعد از پایان 60 روز، ایران می تواند در کنار سایر اقدامات دیگر عوارض عبور و مرور از کشتی ها نیز دریافت کند.

ایران تنها حاکم واقعی تنگه هرمز است و با توجه به اینکه تنگه هرمز قلب تپنده خلیج فارس محسوب می شود در چشم انداز ایران قادر خواهد بود امنیت خلیج فارس را با مشارکت سایر کشورها و با محوریت خودش طراحی و تثبیت کند.

 با افزایش تنش نظامی، به احتمال زیاد مجددا میزان عبور و مرور کشتی ها از تنگه هرمز کاهش خواهد یافت . و حتی در زمان اتش بس نیز کشتی ها و نفتکش ها بدون اطمینان از پاکسازی تمام مین‌ها، نمی توانند از مسیر سنتی عبورو مرور در تنگه هرمز عبور کنند، زیرا در صورت برخورد با مین ها پیامدهای زیست‌محیطی نشت نفت فاجعه بار و بسیار پرهزینه خواهد بود.

لذا تا تثبیت کامل حاکمیت ایران‌ بر تنگه هرمز ، منطقا و طبعا نباید مجوز عملیات مین روبی در تنگه هرمز از سوی ایران صادر شود و هیچ گونه همکاری با هیئت‌های بین‌المللی مین‌روبی نباید صورت گیرد.

امریکا و متحدین منطقه ای اش به خوبی دریافته اند که برای مقابله با حاکمیت ایران بر تنگه هرمز اهرم نظامی کارایی ندارد و حتی مقابله نظامی با ایران در تنگه هرمز بحران را وخیم تر خواهد کرد لذا درصدد بکارگیری سایر اهرم های فشار اعم از اهرم محاصره دریایی و اهرم دیپلماتیک با کمک میانجیگران منطقه ای متعدد هستند.

لذا در مسیر مذاکرات با امریکا مقامات ارشد مذاکره کننده بسیار باید مراقب اقدامات فریبکارانه امریکا و متحدینش باشند و در این میان اسرائیل حتی ممکن است به ایفای نقش مکمل اقدام کند و در ظاهر با فرایند مذاکرات و دیپلماسی مخالفت کرده و در واقع عاملی پیشران و در ظاهر مخالف دیپلماسی باشد.

وحدت استراتژیک آمریکا و اسرائیل به ویژه در بعد نظامی و سیاسی طی دو جنگ 12روزه و 40 روزه به سطحی بی سابقه در تاریخ جهان ارتقاء یافته است لذا به هیچ وجه نباید اختلافات تاکتیکی بین انها را جدی قلمداد کرد. به ویژه زوج بسیار سمی ترامپ - نتانیاهو برای امنیت ملی ایران بسیار خطرناک و هولناک بوده اند.

امریکا و متحدینش تمام سعی خود را خواهند کرد تا مسیر عمان را جایگزین مسیر ایران کنند و ایران با تمام قوا و تحت هر شرایطی باید با این اقدام بسیار خطرناک مقابله کند و تنها مسیر شمالی ( ایران) را مجاز و امن معرفی کند.

ایرانیان باید هوشیار باشند که رعایت این اصول ورای هرگونه منازعات سیاسی و جناحی امری با اهمیت تاریخی و ملی محسوب می شود و خدشه ناپذیر است.

انتهای پیام/24