ناکامی ترامپ در گنجاندن توسعه توافق‌های ابراهیم در غرب آسیا

تلاش دونالد ترامپ، رئیس‌ جمهور آمریکا، برای تحمیل توسعه توافق‌های موسوم به ابراهیم (عادی‌سازی روابط با رژیم صهیونیستی) و پیوند زدن آن با مذاکرات جاری با ایران، با واقعیت‌های منطقه‌ای و مخالفت جدی کشورهای عربی و اسلامی روبه‌رو شده است؛ واقعیتی که محدودیت‌های طرحی را آشکار می‌کند که واشنگتن سال‌ها آن را به‌ عنوان مدخلی برای بازچینی غرب آسیا و ادغام رژیم صهیونیستی در منطقه تبلیغ کرده بود.

به نوشته روزنامه «د هیل» نزدیک به کنگره آمریکا، پس از سال‌ها بزرگنمایی آمریکایی‌ها و اسرائیلی‌ها درباره توافق‌های ابراهیم به ‌عنوان یک دستاورد تاریخی، این ابتکار امروز با چالش‌های فزاینده‌ای مواجه است. ادامه جنگ رژیم صهیونیستی علیه نوار غزه و افزایش خشم افکار عمومی عربی از سیاست‌های تل‌آویو، سخن گفتن از موج تازه عادی‌سازی روابط را از واقعیت‌های منطقه دور کرده است.

ترامپ در تماس‌هایی با رهبران شماری از کشورهای عربی و اسلامی کوشید پیوستن کشورهای جدید به توافق‌های ابراهیم را به ‌عنوان بخشی از ترتیبات گسترده‌تر مرتبط با مذاکرات آمریکا و ایران مطرح کند، اما این تلاش با استقبال چندانی روبه‌رو نشد و در مواردی با سکوت یا مخالفت مستقیم پاسخ داده شد.

پاکستان در این زمینه موضعی صریح‌تر اتخاذ کرد. خواجه آصف، وزیر دفاع این کشور اعلام کرد پیوستن به توافق‌های ابراهیم با اصول بنیادین سیاست اسلام‌آباد در تعارض است و هرگونه رویکرد رسمی برای عادی‌سازی روابط با رژیم صهیونیستی را رد کرد.

ناظران معتقدند تلاش ترامپ برای استفاده از مذاکرات با ایران در راستای تحمیل دستورکار عادی‌سازی منطقه‌ای، بازتاب فشارهایی است که از سوی دولت رژیم صهیونیستی و حامیان آن در داخل آمریکا بر او وارد می‌شود؛ جریان‌هایی که به‌ دنبال کسب دستاوردهای سیاسی و راهبردی فراتر از پرونده هسته‌ای ایران هستند.

هرچند حامیان  رژیم صهیونیستی  توسعه توافق‌های ابراهیم را ابزاری برای تشکیل جبهه‌ای واحد علیه ایران معرفی می‌کنند، اما واقعیت منطقه نشان می‌دهد بسیاری از کشورهای عربی، به‌ ویژه در سایه تداوم جنگ غزه و نبود هرگونه پیشرفت واقعی در مسیر تشکیل کشور مستقل فلسطین، عادی‌سازی روابط با تل‌آویو را اولویت خود نمی‌دانند.

یکی از موانع اصلی این طرح، موضع عربستان سعودی است. محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی همچنان تاکید دارد هرگونه عادی‌سازی روابط با "اسرائیل" مستلزم مسیری معتبر برای تشکیل کشور مستقل فلسطین است؛ شرطی که دولت‌های پیاپی رژیم صهیونیستی از پذیرش آن سر باز زده‌اند.

کارشناسان می‌گویند توافق‌های ابراهیم که دولت نخست ترامپ آن را پروژه‌ای برای تغییر چهره منطقه معرفی می‌کرد، در تحقق اهداف کلان خود ناکام مانده است. این توافق‌ها، جز برقراری روابط رسمی میان "اسرائیل" و شماری از دولت‌های عربی، نه به حل بحران‌های ریشه‌دار انجامیده و نه تنش‌های منطقه‌ای را پایان داده و نه به جوهره مسئله فلسطین پرداخته است.

جنگ رژیم صهیونیستی علیه نوار غزه از اکتبر ۲۰۲۳ ضربه‌ای جدی به روند عادی‌سازی وارد کرده است. این جنگ بار دیگر مسئله فلسطین را به صدر توجهات مردمی و سیاسی در منطقه بازگرداند و باعث شد شماری از دولت‌ها هرگونه حرکت به سوی گسترش روابط با تل‌آویو را متوقف یا کند کنند.

در نشانه‌ای از کاهش سطح انتظارات، ترامپ ناچار شد بعداً از برخی مطالبات خود عقب‌نشینی کند و بپذیرد که ممکن است شماری از کشورها به توافق‌های ابراهیم نپیوندند؛ در حالی که پیش‌تر توسعه این توافق‌ها را بخشی از چشم‌انداز خود برای بازتعریف موازنه‌های منطقه‌ای معرفی کرده بود.

بر اساس گزارش منابع آمریکایی، توافق اولیه‌ای که با ایران در حال مذاکره است بر تمدید آتش‌بس و گشودن مسیر گفتگو درباره برنامه هسته‌ای ایران تمرکز دارد و در بندهای آن اشاره‌ای به توسعه توافق‌های ابراهیم یا تحمیل عادی‌سازی روابط بر کشورهای منطقه نشده است و اساسا این موضوع، هرگز در دستور کار ایران به عنوان مخالف سر سخت این توافق، قرار نخواهد گرفت.

به باور ناظران، این مسئله نشان می‌دهد پروژه عادی‌سازی که واشنگتن و تل‌آویو تلاش داشتند آن را مسیری اجتناب‌ناپذیر برای بازچینی غرب آسیا جلوه دهند، اکنون با آزمونی دشوار روبه‌رو است؛ آن هم در شرایطی که جنگ رژیم صهیونیستی علیه فلسطین ادامه دارد و شماری از کشورهای عربی و اسلامی حاضر نیستند منافع منطقه‌ای خود را به مسیر عادی‌سازی با رژیم صهیونیستی گره بزنند.

انتهای پیام/20