بین تایوان، هرمز و نقش چین در توازن جهانی / ایران برگ برنده‌اش در هرمز را از دست نمی‌دهد

به گزارش خبرگزاری قدس (قدسنا) دکتر خالد قندیل در یادداشتی در زونامه الاهرام نوشت: سفر رئیس‌جمهور سابق آمریکا به پکن در بحبوحه تنش‌های منطقه‌ای و بین‌المللی، بار دیگر نقش چین را به‌عنوان بازیگر کلیدی در خاورمیانه و امنیت دریانوردی در تنگه هرمز برجسته کرد. کارشناسان معتقدند این سفر، هرچند موقت، تلاشی برای کاهش تنش‌ها، مدیریت اختلافات با واشنگتن و جلوگیری از درگیری‌های احتمالی در تایوان و هرمز بوده است.

متن یادداشت بدین شرح است:

 ایران همچنان یکی از برگ‌های اصلی خود در منطقه یعنی کنترل تنگه هرمز را حفظ کرده است. تهران اکنون قادر است تحریم‌های آمریکا را دور زده و عبور کشتی‌های کشورهایی که دارایی‌هایشان مسدود شده یا در اعمال تحریم‌ها مشارکت دارند را محدود کند. تهدید به اخذ هزینه از برخی کشتی‌ها یا جلوگیری از عبور آنها نیز به گوش می‌رسد؛ به این ترتیب، با وجود محاصره دریایی، ایران هنوز فضای عمل محدودی دارد. ارتش آمریکا اعلام کرده است از زمان آغاز محاصره، چهار کشتی متوقف و عبور ۱۵ کشتی حامل کمک‌ها مجاز شده است.

کارشناسان حمل‌ونقل از جمله لارس جنسن تأکید کرده‌اند که اقدامات آمریکا در کوتاه‌مدت اثر ملموسی نخواهد داشت و تنها موجب توقف تعداد اندکی از کشتی‌ها می‌شود.

در این شرایط، تصویر مدیریت ترامپ با انتقادهای داخلی و خارجی مواجه است؛ به‌ویژه با نزدیک شدن انتخابات و مخالفت افکار عمومی با جنگ و پیامدهای آن. ورود چین به صحنه نیز با نشانه‌هایی از مناقشات آرام همراه بوده است. وزارت خارجه چین در ویدئویی واشنگتن را به انتخاب مسیر درست و همزیستی مسالمت‌آمیز دعوت کرده و بر اصل احترام متقابل و همکاری همه‌جانبه تأکید کرده است.

این پیام همزمان با سفر ترامپ به پکن منتشر شد؛ نخستین سفر یک رئیس‌جمهور آمریکا به چین طی تقریباً نه سال گذشته. این سفر در بحبوحه تنش‌های گسترده از جمله جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، پرونده تایوان، بحران تعرفه‌ها و رقابت فناوری انجام شد. پکن نیز تصمیمات مهمی گرفت؛ از جمله عدم تبعیت شرکت‌های چینی از تحریم‌های آمریکا و حفاظت از آنها در برابر تحریم‌ها، و معافیت کشورهای آفریقایی از تعرفه صادرات به چین.

سفر ترامپ به پکن صرفاً یک مراسم دیپلماتیک نبود، بلکه تلاشی برای بازترسیم قواعد تعامل سیاسی و اقتصادی میان دو قدرت بزرگ جهان بود. استقبال ویژه شی جین‌پینگ از همتای آمریکایی پیام‌های چندسطحی داشت؛ هم نشان‌دهنده توانمندی چین در مواجهه برابر رقبا و هم ترجیح مذاکره بر تقابل با واشنگتن.

در غرب آسیا نیز، جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، افزایش قیمت انرژی و اختلال در کشتیرانی در تنگه هرمز، فشار اقتصادی داخلی آمریکا و سال‌ها جنگ تجاری با چین باعث شده این سفر هدفی فراتر از تصویر دیپلماتیک داشته باشد و تلاش برای ایجاد آرامش و بازچینش اولویت‌های بین‌المللی باشد.

با وجود فضای دوستانه در دیدار رؤسای جمهور، پرونده‌های حساس همچنان مطرح بودند. مهم‌ترین موضوع برای چین، تایوان است. شی جین‌پینگ به ترامپ هشدار داد که برخورد نادرست با این مسئله می‌تواند به درگیری بسیار خطرناک منجر شود. چین خواستار کنترل کامل تایوان و تنگه آن بدون حضور غربی‌هاست و اشاره‌ای به معامله تسلیحاتی ۱۴ میلیارد دلاری تایوان با آمریکا کرد.

نقش چین در توقف جنگ و حفظ امنیت انرژی در منطقه نیز مورد توجه است. چین جنگ علیه ایران را غیرقانونی می‌داند، خواستار توقف فوری آن و باز نگه داشتن تنگه هرمز است، ضمن آنکه استفاده ایران از انرژی هسته‌ای در زمینه علمی و پزشکی را مجاز می‌داند، اما سلاح هسته‌ای را تأیید نمی‌کند.

با این حال، این سفر هنوز نتوانسته اختلافات اساسی واشنگتن و پکن را حل کند و می‌توان آن را «آتش‌بس منافع» دانست، نه تغییر استراتژیک دائمی. آمریکا چین را رقیب اصلی در رهبری جهان می‌داند و پکن، واشنگتن را مانعی بر سر صعود اقتصادی و نظامی خود می‌بیند.

برگزاری این نشست در چنین شرایط تنش‌زا پیام مهمی دارد؛ دو قدرت بزرگ جهان می‌دانند یک درگیری جامع هیچ برنده واقعی نخواهد داشت. استقبال گرم چین و لحن آرامش‌بخش آمریکا، تلاشی برای خرید زمان و جلوگیری از لغزش جهان به یک رویارویی است که ممکن است از تایوان یا هرمز آغاز شود، اما هرگز به آنجا محدود نخواهد ماند.

انتهای پیام/م.ر