تشدید بحران در اراضی اشغالی به دلیل مهاجرت بدون بازگشت مغزها؛ ارقام تکان دهنده از خروج متخصصان اسرائیلی

خبرگزاری قدس (قدسنا)؛ خبرگزاری فلسطینی المنار امروز در گزارشی نوشت: علیرغم توافق آتش‌بس در نوار غزه، رژیم صهیونیستی همچنان متحمل خسارات بیشتری می‌شود. پیامدهای جنگ محدود به خسارات نظامی، هزینه‌های سیاسی یا انزوای بین‌المللی نیست؛ پیامدهای این رخداد در این ماهها به یکی از مهمترین ارکان قدرت نرم اسرائیل یعنی سرمایه انسانی خود که به آن افتخار می‌کند، ضربه زده است.
 

یک بحران خاموش در دانشگاه‌ها، مراکز تحقیقاتی و بخش فناوری پیشرفته رژیم صهیونیستی رخ داده است که برجسته‌ترین ویژگی آن خروج استعدادها و مغزها از اراضی اشغالی است. برای اولین بار، اسرائیل از مهاجرت جزئی یا موقت صحبت نمی‌کند، بلکه از خروج گسترده متخصصین دانشگاهی و علمی صحبت می‌کند. این امر با اذعان رسمی به کمبود واقعی محققان و دانشگاهیان و کاهش توانایی جذب متخصصان بازگشته از خارج از کشور همراه است.
 

این تغییر در خلاء اتفاق نیفتاده است، داده‌ها به وضوح افزایش فرار مغزها را به اصلاحات قانونی اواخر سال ۲۰۲۲ و جنگ غزه که در اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد، مرتبط می‌دانند. بین کاهش بودجه آموزش عالی، تشدید حملات سیاسی به دانشگاه‌ها و گسترش تحریم بین‌المللی، هزاران محقق و دانشمند خود را در برابر یک گزینه واحد یافتند: ترک بدون هیچ گونه تضمین بازگشت!
 

در این گزارش، با ارقام و حقایق بررسی می‌کنیم که چگونه فرار مغزها از یک پدیده حاشیه‌ای به یک تهدید استراتژیک برای اقتصاد، سیستم مراقبت‌های بهداشتی و بخش فناوری پیشرفته رژیم صهیونیستی تبدیل شده است. این گزارش به این مساله می پردازد که این رژیم با مهاجرت بدون بازگشت بهترین مغزهای خود چه چیزی را از دست می‌دهد.
 

فرار مغزها؛ ارقام تکان دهنده
 

لیور داتال، سردبیر اقتصادی در روزنامه مارکر، آخرین گزارش دفتر مرکزی آمار اسرائیل را ارائه می‌دهد و به یک سوال اساسی پاسخ می‌دهد: چرا اسرائیل از محققان و دانشمندان خود خالی می‌شود؟
 

داده‌های مربوط به افزایش فرار مغزها از استعدادهای دانشگاهی، ارتباط آشکاری را با جنگ غزه که در اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد و اصلاحات قانونی آغاز شده توسط دولت راست‌گرا در اواخر ۲۰۲۲ نشان می‌دهد. این رویدادها روند صعودی را نشان داده‌اند که همچنان رو به رشد است.
 

رشته‌های دانشگاهی که بیشترین خروج مغزها را داشته اند
 

دانا یارکاش خبرنگار رادیو و تلویزیون کان، از داده‌های دفتر مرکزی آمار رژیم صهیونیستی گزارش داد که از کمبود اساتید دانشگاهی  در سال ۲۰۲۴ خبر می دهد. براین اساس تعداد افراد دارای مدرک لیسانس یا بالاتر که مهاجرت کرده‌اند، از تعداد افرادی که به اراضی اشغالی بازگشته‌اند، بیشتر است. شایان ذکر است که این مهاجران از جمع نخبگان هستند و به نسل جوان و تحصیل‌کرده تعلق دارند.
 

از نظر توزیع نهادی، ۲۳ درصد از محققان و اساتیدی که از اسرائیل مهاجرت کرده‌اند، از موسسه وایزمن، ۱۸.۲ درصد از دانشگاه تخنیون، ۱5 درصد از دانشگاه تل‌آویو، ۱۰ درصد از دانشگاه آریل و ۷ درصد از دانشگاه بار-ایلان بوده‌اند.

تعداد قابل توجهی از این دانشگاهیان مهاجر، تحقیقات پسادکتری، سومین مدرک دانشگاهی خود را دنبال می‌کنند و تصمیم گرفته‌اند که به طور دائم در خارج از کشور اقامت کنند.
 

در حالی که تعداد محققان مهاجر از اراضی اشغالی افزایش یافته است، آمارها نشان دهنده کاهش تعداد بازگشتگان پس از دوره‌های طولانی در خارج از کشور است. این نشان دهنده روند نزولی تعداد بازگشتگان است، در حالی که روند صعودی تعداد کسانی که به خارج از کشور نقل مکان می‌کنند و برای مدت طولانی در آنجا اقامت دارند، نشان دهنده افزایش ۹.۳ درصدی در دهه گذشته است.
 

وزارت آموزش و پرورش رژیم صهیونیستی مطالعه‌ای در مورد توزیع جغرافیایی مناطقی که دانشگاهیان ساکن خارج از آنجا می‌آیند، انجام داد و مشخص شد که 11 درصد از آنها ساکن مناطق مرفه، به ویژه «رامات هشارون، تل‌آویو، هرتزلیا، عمر، حاتا یهودا، زیخرون یاکوف، رعنانا، کفار سابا، کوخاو یائیر» هستند.
 

چرا مهاجران اسرائیل را ترک می‌کنند و برنمی‌گردند؟
 

گزارش‌های رسمی دلایل اصلی مهاجرت استعدادهای دانشگاهی از اراضی اشغالی، از جمله حملات دولت راست‌گرا به جامعه دانشگاهی و پژوهشی را برجسته می‌کنند. دولت آنها را به پشت کردن به دولتی که سرمایه‌گذاری زیادی در آموزش آنها کرده است متهم می‌کند و استدلال می‌کند که آنها می‌توانستند سهم قابل توجهی در اقتصاد و تحقیقات علمی اسرائیل داشته باشند، اما در عوض تصمیم به کار و زندگی در خارج از کشور گرفتند.
 

آکیوا لام نویسنده روزنامه یدیعوت آحارونوت، معتقد است که آمار مهاجرت معکوس، آتش درگیری‌های سیاسی در اراضی اشغالی را شعله‌ورتر می‌کند.
 

فراتر از تأثیر جنگ غزه و تحولات قضایی، دلایل مهاجرت و کاهش تمایل دارندگان دکترا برای بازگشت به اراضی اشغالی احتمالاً ناشی از وضعیت تحقیقات علمی، موضع دولت نسبت به جامعه دانشگاهی و حملات آن به مؤسسات تحقیقات علمی است که توسط وزیر آموزش و پرورش (یوآو کیش) که به دنبال کنترل سیستم آموزش عالی است، هدایت می‌شود.
 

بودجه دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی رژیم صهیونیستی نیز به طور مداوم در حال کاهش است که از زمان تشکیل دولت، چندین بار کاهش یافته است زیرا ائتلاف راست‌گرا بودجه خود را توزیع می‌کند. در نتیجه، منابع اختصاص داده شده به تحقیقات و ایجاد زیرساخت‌های تحقیقاتی پیشرفته رو به کاهش است و محققان ترجیح می‌دهند به خارج از کشور نقل مکان کنند یا در خارج از کشور بمانند، جایی که به آنها حقوق بالاتر، بودجه بیشتر و زیرساخت‌های تحقیقاتی بهتری ارائه می‌شود. بودجه آموزش عالی برای سال 2025 تقریباً 14 میلیارد شکل بود و انتظار می‌رود در سال 2026 نیز مشابه باشد.

در طول چند سال گذشته، بودجه آموزش عالی 700 میلیون شکل کاهش یافته است، که عمدتاً به دلیل کاهش‌های سراسری بوده است. در آغاز سال تحصیلی اکتبر گذشته، دولت کاهش 40 میلیون شکل از بودجه آموزش عالی را برای تأمین بودجه اضافی برای وزارت امنیت ملی، به ریاست ایتمار بن گویر، تصویب کرد. یک ماه قبل هم، بودجه آموزش عالی رژیم صهیونیستی 150 میلیون شکل برای تأمین بودجه وزارت امور خارجه کاهش یافت.
 

مهاجرت دانشگاهی به دلیل تحریم رژیم صهیونیستی
 

آرون دراکمن، سردبیر روزنامه یدیعوت آحارونوت، کاهش کمک‌های مالی اعطا شده به دانشگاه‌های اسرائیلی توسط بنیاد تحقیقات اروپایی را تایید کرد. بنیادهای پژوهشی اروپا به عنوان تأمین‌کننده اصلی فعالیت‌های تحقیقاتی در اراضی اشغالی محسوب می شوند. این یکی دیگر از عوامل مؤثر در مهاجرت محققان و دانشگاهیان از اراضی اشغالی است.
 

این امر، تأمین بودجه خارجی و همکاری با همکاران برجسته خود از سراسر جهان را برای محققان و دانشگاهیان دشوارتر می‌کند. در نتیجه، آنها به خارج از کشور نقل مکان می‌کنند و از جامعه دانشگاهی اسرائیل فاصله می‌گیرند.

شایان ذکر است که طی 15 سال گذشته، شورای ملی فرهنگ رژیم صهیونیستی برنامه‌های متعددی را برای جذب استعدادهای دانشگاهی و محققان برجسته شاغل در خارج از کشور هدایت کرده است، اما نتایج این تلاش‌ها به دلیل سیاست‌های فعلی دولت با مانع مواجه شده است.

روسای مؤسسات تحقیقاتی این ارقام را به عنوان زنگ خطر و زنگ خطری جدی برای تصمیم‌گیرندگان در دولت تفسیر کردند. وقتی یک چهارم فارغ‌التحصیلان دکترا در ریاضیات و علوم کامپیوتر تصمیم می‌گیرند حرفه خود را در خارج از کشور بسازند، اسرائیل به تدریج مزیت نسبی خود را از دست می‌دهد.

رژیم صهیونیستی  با وجود سرمایه‌گذاری منابع عظیم برای آموزش درخشان‌ترین مغزهای خود، وقتی شرایط سخت می‌شود، آنها را از دست می‌دهد. این امر مستقیماً بر موتورهای رشد اقتصادی، امنیت، فناوری پیشرفته و توانایی کشور در مقاومت در برابر چالش‌های داخلی و خارجی تأثیر می‌گذارد. بدون سرمایه‌گذاری فوری در زیرساخت‌های تحقیقاتی و یک محیط کاری پایدار برای محققان جوان، اسرائیل به جای پرورش آینده آنها در داخل مرزهای خود، به صدور بهترین دانشمندان خود به جهان ادامه خواهد داد.

آدریان پایلت نویسنده روزنامه اقتصادی کالکالیست، فاش کرد که ۹۰ هزار دانشمند و محقق بسیار ماهر از جمله ۸۷۵ پزشک در دو سال گذشته اراضی اشغالی را ترک کرده‌اند. اقتصاد رژیم صهیونیستی به دلیل کاهش درآمدهای مالیاتی ناشی از این مهاجرت، ۱.۵ میلیارد شکل از دست داده است، زیرا بخش قابل توجهی از این مهاجران، افراد پردرآمد هستند و درصد آنها از یک چهارم به بیش از یک سوم افزایش یافته است.
 

این بدان معناست که با توجه به افزایش شدید تعداد اسرائیلی هایی که به خارج از کشور مهاجرت می‌کنند، خطر ناشی از این ارقام، یک ریسک استراتژیک قابل توجه را نشان می‌دهد. این امر منجر به گمانه‌زنی‌ها و محاسبات اشتباه زیادی در مورد شدت این پدیده شده است.
 

نینا فاکس نویسنده روزنامه یدیعوت آحارونوت، از مطالعه جدیدی که توسط اساتید ایتای آتر، نتای برگمن و دورون زامیر از دانشگاه تل‌آویو انجام شده است، گزارش داد. این مطالعه نشان داد که مهاجرت خالص از اسرائیل در سال ۲۰۲۳، ۲۵ درصد و در سال ۲۰۲۴، ۵۶ درصد افزایش یافته است که نشان‌دهنده عدم تعادل قابل توجهی است.
 

موج‌های اخیر مهاجرت با افزایش نگران‌کننده تعداد جوانان، افراد پردرآمد، پزشکان، مهندسان و سایر افراد دارای تحصیلات عالی در میان مهاجران مشخص می‌شود.
 

چه کسانی در ردیف اول مهاجران قراردارند؟
 

این مطالعه نشان داد که تعداد فزاینده‌ای از افراد پردرآمد در میان کسانی که اسرائیل را ترک می‌کنند، با حقوق‌های به طور قابل توجهی بالاتر از حد متوسط ​​هستند. این نشان می‌دهد که متخصصان فناوری پیشرفته، مدیران، فریلنسرها و سایر افراد پردرآمد، اراضی اشغالی را ترک می‌کنند.
 

بنابراین، مهاجرت افراد با دستمزد بالا، مشکلات اقتصادی کشور را تشدید می‌کند، زیرا آنها چه از طریق مهارت‌ها و چه از طریق مالیات‌هایشان، سهم اصلی را در این امر دارند.
 

نرخ بالای مهاجرت پزشکان یک نگرانی عمده است. بخش مراقبت‌های بهداشتی با خروج بی‌سابقه ۸۷۵ پزشک تنها در یک سال و نیم، مواجه است. از دست دادن صدها پزشک در چنین مدت کوتاهی برای سیستم مراقبت‌های بهداشتی اسرائیل که از قبل از کمبود شدید رنج می‌برد، نگران‌کننده است. این فقدان با این واقعیت تشدید می‌شود که ارائه خدمات پزشکی پیشرفته به تعداد محدودی از پرسنل پزشکی متخصص بستگی دارد. بنابراین، مهاجرت این تعداد زیاد پزشک، ضربه قابل توجهی به سیستم مراقبت‌های بهداشتی اسرائیل وارد می‌کند و تهدیدی جدی برای آینده آن محسوب می‌شود.
 

داده‌های آماری همچنین میزان فرار مغزها در حوزه‌های علم و فناوری را نشان می‌دهد. بیش از ۱۹۰۰۰ نفر با مدرک لیسانس یا بالاتر در موج فعلی مهاجرت، اسرائیل را ترک کرده‌اند، از جمله بیش از ۶۶۰۰ فارغ‌التحصیل در رشته‌های علوم و مهندسی، از جمله افرادی که دارای مدارک عالی هستند. ۶۳۳ نفر دیگر از دارندگان مدرک دکترا در رشته‌های علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات نیز اراضی اشغالی را ترک کرده‌اند.
 

همچنان کسری ۲۲۴ محقق و دانشگاهی دارای مدرک دکترا وجود دارد که کشور را ترک کرده و بازنگشته‌اند، که نشان‌دهنده روند نگران‌کننده مهاجرت استعدادهای علمی و دانشگاهی بسیار ماهر است. این تحول می‌تواند در درازمدت به تحقیقات علمی، دانشگاه و نوآوری فناوری در اراضی اشغالی که محرک‌های اصلی اقتصاد هستند، آسیب برساند.
 

متخصصان فناوری‌های پیشرفته و فناوری‌های پیشرفته بیشترین احتمال مهاجرت را دارند. گزارشی که توسط روزنامه کالکالیست منتشر شده است، نرخ مهاجرت معکوس بالاتر از حد معمول در بخش‌های مهندسی و فناوری پیشرفته را نشان می‌دهد. بیش از ۳۰۰۰ مهندس در همین مدت اسرائیل را ترک کردند و پس از احتساب بازگشت برخی از آنها، کسری خالص در تراز مهاجرت به ۲۳۳۰ مهندس رسید.
 

علاوه بر این، فارغ التحصیلان رشته‌های فناوری پیشرفته مانند علوم کامپیوتر، نرم‌افزار و فناوری به طور فزاینده‌ای در حال ترک کشور هستند. از آنجایی که این صنعت محرک اصلی رشد اقتصاد رژیم صهیونیستی است، از دست دادن استعدادها به نوآوری فناوری و مزیت رقابتی اقتصاد آسیب می‌رساند.

به طور گسترده‌تر، محققان هشدار می‌دهند که مهاجرت کارگران کلیدی در صنایع پیشرفته و دانش‌بنیان، تهدیدی برای کل اقتصاد رژیم است، زیرا اکثریت قریب به اتفاق مهاجران جوانان هستند و بیش از 75 درصد آنها زیر 40 سال سن دارند. این رقم تعجب‌آور نیست، زیرا جوانان بیشتر تمایل دارند برای تحصیل، کار و ماجراجویی به خارج از کشور مهاجرت کنند. با این حال، این روند نشان‌دهنده یک تغییر نگران‌کننده است، زیرا نسل‌های مسن‌تر نیز به طور فزاینده‌ای در مهاجرت مشارکت می‌کنند.
 

در سال‌های اخیر، افزایش نرخ مهاجرت در میان افراد بالای 40 سال که از شرایط پایدارتر و بالغ‌تری برخوردارند و در اسرائیل شغل و خانواده دارند، مشاهده شده است.
 

این تغییر نشان می‌دهد که مهاجرت معکوس در حال تبدیل شدن به یک پدیده گسترده‌تر است که به طور بالقوه منجر به از دست رفتن تجمعی تجربه و مهارت‌های کسب شده توسط اسرائیلی‌های مسن‌تر می‌شود. بنابراین، افزایش تعداد مهاجران و گسترش دامنه سنی آنها به این معنی است که آنها تهدیدی مستقیم برای اقتصاد هستند، زیرا با توجه به ویژگی‌های این مهاجران جدید، بزرگترین خطر در ادامه و تشدید این روند نهفته است.
 

اقتصاد اسرائیل به منابع طبیعی متکی نیست، بلکه به سرمایه انسانی نسبتاً محدود و باکیفیتی متکی است که در زمینه‌های پزشکی، مهندسی، تحقیقات علمی، دانشگاه و فناوری پیشرفته متمرکز شده است.
 

ادامه مهاجرت می‌تواند به یک چرخه معیوب منجر شود: هر خروج یک پزشک یا مهندس، سیستمی را که به آن تعلق دارد تضعیف می‌کند و آن را برای سایر کارگرانی که به نوبه خود به ترک کشور فکر می‌کنند، کمتر جذاب می‌کند. این فرآیند با هرگونه شوک سیاسی، امنیتی یا اقتصادی تسریع می‌شود، زیرا هر اسرائیلی که کشور را ترک می‌کند، انگیزه دیگران را برای پیروی از این روند افزایش می‌دهد.
 

اگر روند افزایش مهاجرت ادامه یابد، هنگامی که تعداد خروج‌ها از یک آستانه بحرانی خاص فراتر رود، معکوس کردن این مسیر بسیار دشوار خواهد بود. این وضعیت پیامدهای کلان اقتصادی شدیدی برای اقتصاد اسرائیل خواهد داشت که ناشی از از دست دادن سرمایه انسانی حیاتی در بخش‌های کلیدی، تضعیف بهره‌وری و ظرفیت نوآوری و ترس از رسیدن اقتصاد به نقطه‌ای غیرقابل بازگشت به دلیل اشتباهات تاریخی فاحش دولت فعلی است.