[[{"content_id":418587,"content_number":0,"portal_id":2,"lang_id":"fa","content_title":"بیماری به‌عنوان سلاح در جنگ‌های مدرن؛ غزه نمونه‌ای از فاجعه‌ بهداشتیِ ترکیبی","content_rtitr":"","content_short_title":null,"content_summary":"تجربه‌ غزه به‌وضوح نشان می‌دهد چگونه جنگ مدرن می‌تواند به بحرانی جامع در حوزه سلامت تبدیل شود که فراتر از میدان نبرد مستقیم است. امروز، نوار غزه نمونه‌ای آشکار از فاجعه‌ی بهداشتیِ ترکیبی است.","content_summary_fill":1,"content_body":" \r\n\r\nخبرگزاری قدس (قدسنا)؛ گروه گزارش و تحقیق\r\n\r\n \r\n\r\nدر جنگ‌های متعارف، سلاح‌ها قابل‌مشاهده‌اند: گلوله، موشک، هواپیما و تانک. اما در بسیاری از مناقشات مدرن، نوع دیگری از سلاح ظهور می‌کند که کندتر و کمتر آشکار است، اما در بلندمدت ممکن است کشنده‌تر باشد: بیماری. این به معنای انتشار عمدی ویروس یا باکتری نیست، بلکه از طریق ایجاد شرایط زیستی رخ می‌دهد که شیوع بیماری‌ها را تقریباً اجتناب‌ناپذیر می‌سازد. امروز، نوار غزه نمونه‌ای آشکار از این نوع فاجعه‌ی بهداشتیِ ترکیبی است؛ جایی که جنگ با فروپاشی زیرساخت‌ها و نظام سلامت عمومی درآمیخته و محیطی همه‌گیر و بی‌سابقه پدید آورده است که سازمان جهانی بهداشت آن را «از کنترل خارج» توصیف کرده است.\r\n\r\n \r\n\r\nنابودی زیرساخت‌های سلامت عمومی\r\n\r\nاز آغاز جنگ در اکتبر ۲۰۲۳، زیرساخت‌های غیرنظامی غزه شامل شبکه‌های آبرسانی، تصفیه‌خانه‌ها و سیستم‌های فاضلاب، آسیب‌های گسترده‌ای دیده‌اند. این سامانه‌ها فقط خدمات روزمره نیستند، بلکه نخستین خط دفاعی در برابر همه‌گیری‌ها محسوب می‌شوند.\r\n\r\n \r\n\r\nبا توقف بسیاری از تصفیه‌خانه‌ها و کمبود سوخت برای پمپ‌ها، شمار زیادی از مردم مجبور به استفاده از آب ناسالم شده‌اند. هم‌زمان، شبکه‌های فاضلاب از کار افتاده و فاضلاب به خیابان‌ها و مناطق مسکونی سرریز کرده است. با انباشت زباله‌های جامد و نبود امکان مدیریت زیست‌محیطی، محیط شهری به بستری ایده‌آل برای تکثیر میکروب‌ها، حشرات و جوندگان ناقل بیماری تبدیل شده است.\r\n\r\n \r\n\r\nنتیجه‌ی منطقی این تخریب، فاجعه‌ای بی‌سابقه در حوزه‌ی سلامت عمومی بوده است. سازمان جهانی بهداشت هشدار داده که بیماری‌های واگیر ممکن است در غزه کشنده‌تر از بمب‌ها شوند. بر اساس داده‌های این سازمان، ۹۴ درصد بیمارستان‌های نوار غزه تخریب یا آسیب دیده‌اند و از ۳۶ بیمارستان، تنها ۱۳ بیمارستان به‌طور جزئی فعال هستند. در شهر غزه فقط ۸ مرکز درمانی به‌طور محدود فعالیت می‌کنند و در شمال این نوار، تنها یک مرکز بهداشتی باقی مانده است.\r\n\r\n \r\n\r\nدر چنین شرایطی، همه‌گیری‌ها رویدادی ناگهانی نیستند، بلکه پیامد قابل‌پیش‌بینی فروپاشی نظام سلامت عمومی هستند.\r\n\r\n \r\n\r\nآوارگی و ازدحام؛ شتاب‌دهنده‌ی انتقال عفونت\r\n\r\nیکی از مهم‌ترین عواملی که خطرات بهداشتی را تشدید کرده، آوارگی گسترده‌ی جمعیت است. صدها هزار نفر ناگزیر به پناه‌آوردن به اردوگاه‌ها و سرپناه‌های موقتی شده‌اند که اغلب فاقد آب کافی و امکانات اولیه‌ی بهداشتی هستند.\r\n\r\n \r\n\r\nدر محیط‌های شلوغ، بیماری‌ها بسیار سریع‌تر منتشر می‌شوند. عفونت‌های حاد تنفسی، آنفلوآنزا، عفونت‌های پوستی، گال و شپش، و نیز اسهال‌های عفونی، به‌راحتی در مکان‌هایی که شمار زیادی از مردم در فضایی محدود و با تهویه و نظافت ناکافی زندگی می‌کنند، انتقال می‌یابند.\r\n\r\n \r\n\r\nاین شرایط برای کودکان به‌مراتب خطرناک‌تر است؛ زیرا دستگاه ایمنی آن‌ها آسیب‌پذیرتر بوده و بیشتر در معرض سوءتغذیه و بیماری‌های گوارشی قرار دارند.\r\n\r\n \r\n\r\nشیوع بیماری‌های واگیر؛ آمارهایی هشداردهنده\r\n\r\nبا وخامت شرایط بهداشتی، گزارش‌ها از افزایش چشمگیر بیماری‌های واگیر حکایت دارند. بر اساس آمار به‌روزرسانی شده اضطراری سازمان جهانی بهداشت، تنها در یک هفته (۲۷ ژوئیه تا ۲ اوت ۲۰۲۵)، ۵۷ درصد از موارد بیماری مربوط به عفونت‌های حاد تنفسی و ۴۲ درصد مربوط به اسهال‌های حاد آبی بوده است.\r\n\r\n \r\n\r\nماجرا به اینجا ختم نمی‌شود. در ژوئیه‌ی ۲۰۲۵، افزایش نگران‌کننده‌ای در موارد مننژیت و سندرم گیلن-باره (یک اختلال نادر ایمنی که اعصاب را درگیر می‌کند) ثبت شد؛ به‌گونه‌ای که موارد از ۱۸ مورد در ژوئن به ۴۶ مورد در ژوئیه رسید و تا پایان ماه، مجموع به ۶۴ مورد افزایش یافت.\r\n\r\n \r\n\r\nهمچنین ویروس فلج اطفال در نمونه‌های فاضلاب غزه شناسایی شده که نشانه‌ای هشداردهنده از بازگشت ویروسی است که پیشتر با برنامه‌های واکسیناسیون مهار شده بود. در اوت ۲۰۲۴، نخستین مورد فلج اطفال در غزه پس از ۲۵ سال، در یک نوزاد ۱۰ ماهه که واکسن دریافت نکرده بود، گزارش شد.\r\n\r\n \r\n\r\nفروپاشی نظام مراقبت بیماری‌ها\r\n\r\nمشکل تنها در افزایش شمار بیماران خلاصه نمی‌شود، بلکه توانایی پایش و ردیابی بیماری‌ها نیز به شدت کاهش یافته است. در شرایط عادی، نظام سلامت عمومی برای شناسایی زودهنگام شیوع بیماری‌ها به شبکه‌ای از آزمایشگاه‌ها، بیمارستان‌ها و درمانگاه‌ها متکی است.\r\n\r\n \r\n\r\nاما هنگامی که آزمایشگاه‌ها از کار می‌افتند، بیمارستان‌ها ویران می‌شوند و سیستم‌های گزارش‌دهی متوقف می‌گردند، آگاهی از ابعاد واقعی بحران سلامت دشوار می‌شود. بسیاری از کارشناسان معتقدند آمار موجود درباره‌ی ابتلا، تصویر کامل را منعکس نمی‌کند. به گفته‌ی سازمان جهانی بهداشت، شیوع بیماری‌های واگیر «از کنترل خارج» شده و حجم کار لازم برای اصلاح وضعیت سلامت «غیرقابل‌تصور» است.\r\n\r\n \r\n\r\nتوقف واکسیناسیون؛ بمب ساعتی\r\n\r\nاختلال در برنامه‌های واکسیناسیون، یکی از خطرناک‌ترین پیامدهای بلندمدت جنگ‌هاست. واکسیناسیون معمول کودکان، جامعه را در برابر بیماری‌هایی که زمانی عامل اصلی مرگ‌ومیر بودند، مانند سرخک و فلج اطفال، محافظت می‌کند.\r\n\r\n \r\n\r\nاما ادامه‌ی آوارگی و کمبود سوخت و برق، زنجیره‌ی سرد لازم برای نگهداری واکسن‌ها را مختل و توانایی کادر درمان را برای اجرای کمپین‌های واکسیناسیون محدود کرده است. مدیر منطقه‌ای سازمان جهانی بهداشت به‌ویژه نگران کودکانی است که در دو سال اخیر متولد شده‌اند، زیرا گمان می‌رود بسیاری از آن‌ها واکسن‌های اولیه را دریافت نکرده‌اند.\r\n\r\n \r\n\r\nاگرچه تلاش‌هایی صورت گرفته و در فوریه‌ی ۲۰۲۵، یک کمپین سراسری واکسیناسیون حدود ۶۰۳ هزار کودک زیر ۱۰ سال را پوشش داد، اما تداوم حضور ویروس در محیط زیست همچنان کودکان دارای ایمنی ضعیف یا فاقد ایمنی را تهدید می‌کند.\r\n\r\n \r\n\r\nسوخت؛ عنصر پنهان در بقای نظام سلامت\r\n\r\nدر بافت انسانی غزه، سوخت صرفاً یک منبع انرژی نیست، بلکه ستون اصلی بقای نظام سلامت محسوب می‌شود. سوخت برای راه‌اندازی بیمارستان‌ها و دستگاه‌های مراقبت‌های ویژه، تصفیه‌خانه‌های آب، پمپ‌های فاضلاب و یخچال‌های نگهداری واکسن ضروری است.\r\n\r\n \r\n\r\nهنگامی که سوخت قطع می‌شود، چندین نظام حیاتی هم‌زمان از کار می‌افتند: آب، فاضلاب، آمبولانس، آزمایشگاه‌ها و دستگاه‌های دیالیز. به گفته‌ی سازمان جهانی بهداشت، ۱۱ بیمارستان (پنج بیمارستان در شمال و شش بیمارستان در جنوب) از کمبود شدید سوخت گزارش داده‌اند که تهدید به تعطیلی آن‌ها می‌کند.\r\n\r\n \r\n\r\nبدین‌ترتیب، کمبود انرژی به بحرانی جامع در حوزه‌ی سلامت تبدیل می‌شود.\r\n\r\n \r\n\r\nگرسنگی و سوءتغذیه؛ چرخه‌ای باطل\r\n\r\nشیوع بیماری‌ها با سوءتغذیه پیوندی تنگاتنگ دارد. جسمی که از کمبود غذا رنج می‌برد، بخش بزرگی از توانایی خود را برای مقاومت در برابر عفونت از دست می‌دهد.\r\n\r\n \r\n\r\nکودکان بیشترین آسیب را از این خطر می‌بینند. در بازه‌ی ژانویه تا ژوئیه‌ی ۲۰۲۵، بیش از ۳۲,۸۹۹ مورد بستری کودکان ۶ تا ۵۹ ماهه برای درمان سوءتغذیه حاد ثبت شد که به طور میانگین روزانه بیش از ۱۵۰ مورد جدید را نشان می‌دهد. نرخ سوءتغذیه در میان کودکان زیر پنج سال، تنها در عرض دو ماه چهار برابر افزایش یافته و به ۱۶.۵ درصد رسیده است.\r\n\r\n \r\n\r\nدر می ۲۰۲۵، یونیسف و برنامه‌ی جهانی غذای سازمان ملل هشدار دادند که ۷۱ هزار کودک در معرض خطر سوءتغذیه شدید قرار دارند. در ژوئیه‌ی ۲۰۲۵، کمیته‌ی طبقه‌بندی یکپارچه‌ی امنیت غذایی (IPC) غزه را رسماً در وضعیت قحطی اعلام کرد. همچنین دبیرکل سازمان ملل متحد اعلام نمود که «غزه در آستانه‌ی قحطی قرار دارد».\r\n\r\n \r\n\r\nحتی بیماری‌های ساده مانند اسهال نیز هنگامی که با کم‌آبی و سوءتغذیه همراه شوند، ممکن است به شرایط مرگباری تبدیل گردند. به همین دلیل، کارشناسان سلامت عمومی بر این باورند که قحطی و همه‌گیری در مناطق درگیر درگیری‌های طولانی‌مدت، اغلب با یکدیگر ظاهر می‌شوند.\r\n\r\n \r\n\r\nقربانیان خاموش؛ بیماری‌های مزمن\r\n\r\nدر حالی که توجه رسانه‌ها بیشتر معطوف به تلفات مستقیم جنگ یا بیماری‌های واگیر است، گروه دیگری از قربانیان کمتر دیده می‌شوند: بیماران مبتلا به بیماری‌های مزمن.\r\n\r\n \r\n\r\nبیماران سرطانی، نارسایی کلیوی، دیابتی و قلبی به درمان مستمر و داروهای منظم نیاز دارند. هنگامی که نظام سلامت مختل یا داروها قطع می‌شوند، این بیماری‌ها به سرعت کشنده می‌شوند. به گفته‌ی سازمان جهانی بهداشت، در حال حاضر حدود ۱۴,۸۰۰ نفر نیاز به درمان فوری در خارج از این منطقه دارند.\r\n\r\n \r\n\r\nبرخی پژوهشگران این مرگ‌ها را «تلفات غیرمستقیم جنگ» می‌نامند که غالباً در آمارهای اولیه نمود نمی‌یابند، اما بخش قابل‌توجهی از پیامدهای کلی سلامت در مناقشات را تشکیل می‌دهند.\r\n\r\n \r\n\r\nکرانه باختری و قدس؛ خطراتی سلامت‌محور با ماهیتی دیگر\r\n\r\nدر کرانه‌ باختری و قدس شرقی، وضعیت سلامت به فاجعه‌بارگی غزه نیست، اما چالش‌های متفاوتی در حوزه‌ سلامت عمومی و محیط زیست وجود دارد.\r\n\r\n \r\n\r\nگزارش‌های زیست‌محیطی از مشکلات جدی در زمینه‌ی تخلیه‌ی فاضلاب تصفیه‌نشده از شهرک‌ها به سرزمین‌های فلسطینی حکایت دارند. این آلودگی، مستقیماً بر تولیدات کشاورزی و سلامت عمومی تأثیر گذاشته؛ به‌گونه‌ای که تولید زیتون در برخی مناطق تقریباً نصف شده و کیفیت محصول نیز کاهش یافته است. همچنین اسرائیل پسماندهای خطرناک خود - شامل پسماندهای پزشکی، روغن‌های مستعمل، فلزات و زباله‌های الکترونیکی - را به کرانه‌ی باختری منتقل می‌کند و آن را به «یک مکان‌دفن بزرگ» تبدیل کرده است.\r\n\r\n \r\n\r\nاین عوامل، هرچند از نظر ماهیت با وضعیت غزه متفاوت‌اند، چالش‌های پایداری برای سلامت عمومی در سرزمین‌های فلسطینی ایجاد می‌کنند و نوعی آلودگی زیست‌محیطیِ نظام‌مند را به نمایش می‌گذارند.\r\n\r\n \r\n\r\nجنبه‌ی حقوقی و انسانی\r\n\r\nاز منظر حقوقی، تخریب زیرساخت‌های غیرنظامی و ممانعت از ارسال کمک‌های انسانی، پرسش‌های جدی را در چارچوب حقوق بین‌الملل بشردوستانه مطرح می‌کند که حمایت از غیرنظامیان، تأسیسات پزشکی و تضمین دسترسی به کمک‌های بشردوستانه را الزامی می‌داند.\r\n\r\n \r\n\r\nاین حقوق، استفاده از گرسنگی به‌عنوان روش جنگ را ممنوع کرده و طرفین درگیر را ملزم به اتخاذ تدابیر لازم برای کاهش آسیب به جمعیت غیرنظامی می‌کند.\r\n\r\n \r\n\r\nاز ۷ اکتبر ۲۰۲۳، طبق داده‌های سازمان ملل متحد، بیش از ۸۰۰ حمله به تأسیسات بهداشتی گزارش شده است. به گفته‌ی وزارت بهداشت غزه، از آغاز عملیات نظامی، دست‌کم ۶۷,۹۶۷ فلسطینی جان خود را از دست داده‌اند - آماری که سازمان ملل آن را قابل‌اعتماد می‌داند.\r\n\r\n \r\n\r\nاما توصیف حقوقی این اقدامات، چه به‌عنوان جنایات جنگی و چه سایر تخلفات جدی، موضوعی است که به تحقیقات بین‌المللی و نهادهای قضایی ذی‌صلاح واگذار شده است.\r\n\r\n \r\n\r\nجمع‌بندی\r\n\r\nتجربه‌ غزه به‌وضوح نشان می‌دهد که چگونه جنگ مدرن می‌تواند به بحرانی جامع در حوزه سلامت تبدیل شود که فراتر از میدان نبرد مستقیم است. هنگامی که آب و فاضلاب مختل، واکسیناسیون متوقف، غذا و دارو محاصره می‌شوند و مردم در آوارگی و ازدحام دائمی به سر می‌برند، بیماری‌ها بخشی از چشم‌انداز روزمره‌ی جنگ می‌شوند.\r\n\r\n \r\n\r\nدر چنین محیط‌هایی، همه‌گیری‌ها رویدادی گذرا نیستند، بلکه پیامدی طبیعی از فروپاشی نظام زندگی شهری به شمار می‌روند. به همین دلیل، کارشناسان سلامت عمومی بر این باورند که حفاظت از زیرساخت‌های بهداشتی و زیست‌محیطی نه تنها یک مسئله‌ی انسانی، بلکه شرطی اساسی برای جلوگیری از تبدیل مناقشات مسلحانه به فجایع همه‌گیرِ درازمدت است.\r\n\r\n \r\n\r\nمنابع: سازمان جهانی بهداشت، یونیسف، دفتر هماهنگی امور بشردوستانه‌ی سازمان ملل متحد (اوچا)، خبرگزاری‌های بین‌المللی.","content_html":"

 <\/p>\r\n\r\n

خبرگزاری قدس (قدسنا)؛ گروه گزارش و تحقیق<\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

در جنگ‌های متعارف، سلاح‌ها قابل‌مشاهده‌اند: گلوله، موشک، هواپیما و تانک. اما در بسیاری از مناقشات مدرن، نوع دیگری از سلاح ظهور می‌کند که کندتر و کمتر آشکار است، اما در بلندمدت ممکن است کشنده‌تر باشد: بیماری. این به معنای انتشار عمدی ویروس یا باکتری نیست، بلکه از طریق ایجاد شرایط زیستی رخ می‌دهد که شیوع بیماری‌ها را تقریباً اجتناب‌ناپذیر می‌سازد. امروز، نوار غزه نمونه‌ای آشکار از این نوع فاجعه‌ی بهداشتیِ ترکیبی است؛ جایی که جنگ با فروپاشی زیرساخت‌ها و نظام سلامت عمومی درآمیخته و محیطی همه‌گیر و بی‌سابقه پدید آورده است که سازمان جهانی بهداشت آن را «از کنترل خارج» توصیف کرده است.<\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

نابودی زیرساخت‌های سلامت عمومی<\/strong><\/p>\r\n\r\n

از آغاز جنگ در اکتبر ۲۰۲۳، زیرساخت‌های غیرنظامی غزه شامل شبکه‌های آبرسانی، تصفیه‌خانه‌ها و سیستم‌های فاضلاب، آسیب‌های گسترده‌ای دیده‌اند. این سامانه‌ها فقط خدمات روزمره نیستند، بلکه نخستین خط دفاعی در برابر همه‌گیری‌ها محسوب می‌شوند.<\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

با توقف بسیاری از تصفیه‌خانه‌ها و کمبود سوخت برای پمپ‌ها، شمار زیادی از مردم مجبور به استفاده از آب ناسالم شده‌اند. هم‌زمان، شبکه‌های فاضلاب از کار افتاده و فاضلاب به خیابان‌ها و مناطق مسکونی سرریز کرده است. با انباشت زباله‌های جامد و نبود امکان مدیریت زیست‌محیطی، محیط شهری به بستری ایده‌آل برای تکثیر میکروب‌ها، حشرات و جوندگان ناقل بیماری تبدیل شده است.<\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

نتیجه‌ی منطقی این تخریب، فاجعه‌ای بی‌سابقه در حوزه‌ی سلامت عمومی بوده است. سازمان جهانی بهداشت هشدار داده که بیماری‌های واگیر ممکن است در غزه کشنده‌تر از بمب‌ها شوند. بر اساس داده‌های این سازمان، ۹۴ درصد بیمارستان‌های نوار غزه تخریب یا آسیب دیده‌اند و از ۳۶ بیمارستان، تنها ۱۳ بیمارستان به‌طور جزئی فعال هستند. در شهر غزه فقط ۸ مرکز درمانی به‌طور محدود فعالیت می‌کنند و در شمال این نوار، تنها یک مرکز بهداشتی باقی مانده است.<\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

در چنین شرایطی، همه‌گیری‌ها رویدادی ناگهانی نیستند، بلکه پیامد قابل‌پیش‌بینی فروپاشی نظام سلامت عمومی هستند.<\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

آوارگی و ازدحام؛ شتاب‌دهنده‌ی انتقال عفونت<\/strong><\/p>\r\n\r\n

یکی از مهم‌ترین عواملی که خطرات بهداشتی را تشدید کرده، آوارگی گسترده‌ی جمعیت است. صدها هزار نفر ناگزیر به پناه‌آوردن به اردوگاه‌ها و سرپناه‌های موقتی شده‌اند که اغلب فاقد آب کافی و امکانات اولیه‌ی بهداشتی هستند.<\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

در محیط‌های شلوغ، بیماری‌ها بسیار سریع‌تر منتشر می‌شوند. عفونت‌های حاد تنفسی، آنفلوآنزا، عفونت‌های پوستی، گال و شپش، و نیز اسهال‌های عفونی، به‌راحتی در مکان‌هایی که شمار زیادی از مردم در فضایی محدود و با تهویه و نظافت ناکافی زندگی می‌کنند، انتقال می‌یابند.<\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

این شرایط برای کودکان به‌مراتب خطرناک‌تر است؛ زیرا دستگاه ایمنی آن‌ها آسیب‌پذیرتر بوده و بیشتر در معرض سوءتغذیه و بیماری‌های گوارشی قرار دارند.<\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

شیوع بیماری‌های واگیر؛ آمارهایی هشداردهنده<\/strong><\/p>\r\n\r\n

با وخامت شرایط بهداشتی، گزارش‌ها از افزایش چشمگیر بیماری‌های واگیر حکایت دارند. بر اساس آمار به‌روزرسانی شده اضطراری سازمان جهانی بهداشت، تنها در یک هفته (۲۷ ژوئیه تا ۲ اوت ۲۰۲۵)، ۵۷ درصد از موارد بیماری مربوط به عفونت‌های حاد تنفسی و ۴۲ درصد مربوط به اسهال‌های حاد آبی بوده است.<\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

ماجرا به اینجا ختم نمی‌شود. در ژوئیه‌ی ۲۰۲۵، افزایش نگران‌کننده‌ای در موارد مننژیت و سندرم گیلن-باره (یک اختلال نادر ایمنی که اعصاب را درگیر می‌کند) ثبت شد؛ به‌گونه‌ای که موارد از ۱۸ مورد در ژوئن به ۴۶ مورد در ژوئیه رسید و تا پایان ماه، مجموع به ۶۴ مورد افزایش یافت.<\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

همچنین ویروس فلج اطفال در نمونه‌های فاضلاب غزه شناسایی شده که نشانه‌ای هشداردهنده از بازگشت ویروسی است که پیشتر با برنامه‌های واکسیناسیون مهار شده بود. در اوت ۲۰۲۴، نخستین مورد فلج اطفال در غزه پس از ۲۵ سال، در یک نوزاد ۱۰ ماهه که واکسن دریافت نکرده بود، گزارش شد.<\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

فروپاشی نظام مراقبت بیماری‌ها<\/strong><\/p>\r\n\r\n

مشکل تنها در افزایش شمار بیماران خلاصه نمی‌شود، بلکه توانایی پایش و ردیابی بیماری‌ها نیز به شدت کاهش یافته است. در شرایط عادی، نظام سلامت عمومی برای شناسایی زودهنگام شیوع بیماری‌ها به شبکه‌ای از آزمایشگاه‌ها، بیمارستان‌ها و درمانگاه‌ها متکی است.<\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

اما هنگامی که آزمایشگاه‌ها از کار می‌افتند، بیمارستان‌ها ویران می‌شوند و سیستم‌های گزارش‌دهی متوقف می‌گردند، آگاهی از ابعاد واقعی بحران سلامت دشوار می‌شود. بسیاری از کارشناسان معتقدند آمار موجود درباره‌ی ابتلا، تصویر کامل را منعکس نمی‌کند. به گفته‌ی سازمان جهانی بهداشت، شیوع بیماری‌های واگیر «از کنترل خارج» شده و حجم کار لازم برای اصلاح وضعیت سلامت «غیرقابل‌تصور» است.<\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

توقف واکسیناسیون؛ بمب ساعتی<\/strong><\/p>\r\n\r\n

اختلال در برنامه‌های واکسیناسیون، یکی از خطرناک‌ترین پیامدهای بلندمدت جنگ‌هاست. واکسیناسیون معمول کودکان، جامعه را در برابر بیماری‌هایی که زمانی عامل اصلی مرگ‌ومیر بودند، مانند سرخک و فلج اطفال، محافظت می‌کند.<\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

اما ادامه‌ی آوارگی و کمبود سوخت و برق، زنجیره‌ی سرد لازم برای نگهداری واکسن‌ها را مختل و توانایی کادر درمان را برای اجرای کمپین‌های واکسیناسیون محدود کرده است. مدیر منطقه‌ای سازمان جهانی بهداشت به‌ویژه نگران کودکانی است که در دو سال اخیر متولد شده‌اند، زیرا گمان می‌رود بسیاری از آن‌ها واکسن‌های اولیه را دریافت نکرده‌اند.<\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

اگرچه تلاش‌هایی صورت گرفته و در فوریه‌ی ۲۰۲۵، یک کمپین سراسری واکسیناسیون حدود ۶۰۳ هزار کودک زیر ۱۰ سال را پوشش داد، اما تداوم حضور ویروس در محیط زیست همچنان کودکان دارای ایمنی ضعیف یا فاقد ایمنی را تهدید می‌کند.<\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

سوخت؛ عنصر پنهان در بقای نظام سلامت<\/strong><\/p>\r\n\r\n

در بافت انسانی غزه، سوخت صرفاً یک منبع انرژی نیست، بلکه ستون اصلی بقای نظام سلامت محسوب می‌شود. سوخت برای راه‌اندازی بیمارستان‌ها و دستگاه‌های مراقبت‌های ویژه، تصفیه‌خانه‌های آب، پمپ‌های فاضلاب و یخچال‌های نگهداری واکسن ضروری است.<\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

هنگامی که سوخت قطع می‌شود، چندین نظام حیاتی هم‌زمان از کار می‌افتند: آب، فاضلاب، آمبولانس، آزمایشگاه‌ها و دستگاه‌های دیالیز. به گفته‌ی سازمان جهانی بهداشت، ۱۱ بیمارستان (پنج بیمارستان در شمال و شش بیمارستان در جنوب) از کمبود شدید سوخت گزارش داده‌اند که تهدید به تعطیلی آن‌ها می‌کند.<\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

بدین‌ترتیب، کمبود انرژی به بحرانی جامع در حوزه‌ی سلامت تبدیل می‌شود.<\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

گرسنگی و سوءتغذیه؛ چرخه‌ای باطل<\/strong><\/p>\r\n\r\n

شیوع بیماری‌ها با سوءتغذیه پیوندی تنگاتنگ دارد. جسمی که از کمبود غذا رنج می‌برد، بخش بزرگی از توانایی خود را برای مقاومت در برابر عفونت از دست می‌دهد.<\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

کودکان بیشترین آسیب را از این خطر می‌بینند. در بازه‌ی ژانویه تا ژوئیه‌ی ۲۰۲۵، بیش از ۳۲,۸۹۹ مورد بستری کودکان ۶ تا ۵۹ ماهه برای درمان سوءتغذیه حاد ثبت شد که به طور میانگین روزانه بیش از ۱۵۰ مورد جدید را نشان می‌دهد. نرخ سوءتغذیه در میان کودکان زیر پنج سال، تنها در عرض دو ماه چهار برابر افزایش یافته و به ۱۶.۵ درصد رسیده است.<\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

در می ۲۰۲۵، یونیسف و برنامه‌ی جهانی غذای سازمان ملل هشدار دادند که ۷۱ هزار کودک در معرض خطر سوءتغذیه شدید قرار دارند. در ژوئیه‌ی ۲۰۲۵، کمیته‌ی طبقه‌بندی یکپارچه‌ی امنیت غذایی (IPC) <\/span>غزه را رسماً در وضعیت قحطی اعلام کرد. همچنین دبیرکل سازمان ملل متحد اعلام نمود که «غزه در آستانه‌ی قحطی قرار دارد».<\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

حتی بیماری‌های ساده مانند اسهال نیز هنگامی که با کم‌آبی و سوءتغذیه همراه شوند، ممکن است به شرایط مرگباری تبدیل گردند. به همین دلیل، کارشناسان سلامت عمومی بر این باورند که قحطی و همه‌گیری در مناطق درگیر درگیری‌های طولانی‌مدت، اغلب با یکدیگر ظاهر می‌شوند.<\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

قربانیان خاموش؛ بیماری‌های مزمن<\/strong><\/p>\r\n\r\n

در حالی که توجه رسانه‌ها بیشتر معطوف به تلفات مستقیم جنگ یا بیماری‌های واگیر است، گروه دیگری از قربانیان کمتر دیده می‌شوند: بیماران مبتلا به بیماری‌های مزمن.<\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

بیماران سرطانی، نارسایی کلیوی، دیابتی و قلبی به درمان مستمر و داروهای منظم نیاز دارند. هنگامی که نظام سلامت مختل یا داروها قطع می‌شوند، این بیماری‌ها به سرعت کشنده می‌شوند. به گفته‌ی سازمان جهانی بهداشت، در حال حاضر حدود ۱۴,۸۰۰ نفر نیاز به درمان فوری در خارج از این منطقه دارند.<\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

برخی پژوهشگران این مرگ‌ها را «تلفات غیرمستقیم جنگ» می‌نامند که غالباً در آمارهای اولیه نمود نمی‌یابند، اما بخش قابل‌توجهی از پیامدهای کلی سلامت در مناقشات را تشکیل می‌دهند.<\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

کرانه باختری و قدس؛ خطراتی سلامت‌محور با ماهیتی دیگر<\/strong><\/p>\r\n\r\n

در کرانه‌ باختری و قدس شرقی، وضعیت سلامت به فاجعه‌بارگی غزه نیست، اما چالش‌های متفاوتی در حوزه‌ سلامت عمومی و محیط زیست وجود دارد.<\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

گزارش‌های زیست‌محیطی از مشکلات جدی در زمینه‌ی تخلیه‌ی فاضلاب تصفیه‌نشده از شهرک‌ها به سرزمین‌های فلسطینی حکایت دارند. این آلودگی، مستقیماً بر تولیدات کشاورزی و سلامت عمومی تأثیر گذاشته؛ به‌گونه‌ای که تولید زیتون در برخی مناطق تقریباً نصف شده و کیفیت محصول نیز کاهش یافته است. همچنین اسرائیل پسماندهای خطرناک خود - شامل پسماندهای پزشکی، روغن‌های مستعمل، فلزات و زباله‌های الکترونیکی - را به کرانه‌ی باختری منتقل می‌کند و آن را به «یک مکان‌دفن بزرگ» تبدیل کرده است.<\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

این عوامل، هرچند از نظر ماهیت با وضعیت غزه متفاوت‌اند، چالش‌های پایداری برای سلامت عمومی در سرزمین‌های فلسطینی ایجاد می‌کنند و نوعی آلودگی زیست‌محیطیِ نظام‌مند را به نمایش می‌گذارند.<\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

جنبه‌ی حقوقی و انسانی<\/strong><\/p>\r\n\r\n

از منظر حقوقی، تخریب زیرساخت‌های غیرنظامی و ممانعت از ارسال کمک‌های انسانی، پرسش‌های جدی را در چارچوب حقوق بین‌الملل بشردوستانه مطرح می‌کند که حمایت از غیرنظامیان، تأسیسات پزشکی و تضمین دسترسی به کمک‌های بشردوستانه را الزامی می‌داند.<\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

این حقوق، استفاده از گرسنگی به‌عنوان روش جنگ را ممنوع کرده و طرفین درگیر را ملزم به اتخاذ تدابیر لازم برای کاهش آسیب به جمعیت غیرنظامی می‌کند.<\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

از ۷ اکتبر ۲۰۲۳، طبق داده‌های سازمان ملل متحد، بیش از ۸۰۰ حمله به تأسیسات بهداشتی گزارش شده است. به گفته‌ی وزارت بهداشت غزه، از آغاز عملیات نظامی، دست‌کم ۶۷,۹۶۷ فلسطینی جان خود را از دست داده‌اند - آماری که سازمان ملل آن را قابل‌اعتماد می‌داند.<\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

اما توصیف حقوقی این اقدامات، چه به‌عنوان جنایات جنگی و چه سایر تخلفات جدی، موضوعی است که به تحقیقات بین‌المللی و نهادهای قضایی ذی‌صلاح واگذار شده است.<\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

جمع‌بندی<\/strong><\/p>\r\n\r\n

تجربه‌ غزه به‌وضوح نشان می‌دهد که چگونه جنگ مدرن می‌تواند به بحرانی جامع در حوزه سلامت تبدیل شود که فراتر از میدان نبرد مستقیم است. هنگامی که آب و فاضلاب مختل، واکسیناسیون متوقف، غذا و دارو محاصره می‌شوند و مردم در آوارگی و ازدحام دائمی به سر می‌برند، بیماری‌ها بخشی از چشم‌انداز روزمره‌ی جنگ می‌شوند.<\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

در چنین محیط‌هایی، همه‌گیری‌ها رویدادی گذرا نیستند، بلکه پیامدی طبیعی از فروپاشی نظام زندگی شهری به شمار می‌روند. به همین دلیل، کارشناسان سلامت عمومی بر این باورند که حفاظت از زیرساخت‌های بهداشتی و زیست‌محیطی نه تنها یک مسئله‌ی انسانی، بلکه شرطی اساسی برای جلوگیری از تبدیل مناقشات مسلحانه به فجایع همه‌گیرِ درازمدت است.<\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

منابع: سازمان جهانی بهداشت، یونیسف، دفتر هماهنگی امور بشردوستانه‌ی سازمان ملل متحد (اوچا)، خبرگزاری‌های بین‌المللی.<\/p>","content_source":"","content_url":"","content_date_start":"2026-06-21 12:06:13","content_date_event":"2026-06-21 12:06:13","content_date_event_start":null,"content_date_event_end":null,"content_show_title_slider":1,"content_date_last_edit":"2026-06-21 12:08:28","content_date_register":"2026-06-21 12:08:28","content_columns":0,"content_show_img":1,"content_show_details":0,"content_show_related_img":0,"content_show_slider":1,"content_comment":1,"content_score":0,"tag_id":0,"score_average":null,"score_count":null,"score_date_last":null,"uid":43,"eid":0,"attach_title":"بیماری به‌عنوان سلاح در جنگ‌های مدرن؛ غزه نمونه‌ای از فاجعه‌ بهداشتیِ ترکیبی","attaches":[{"sizes":{"150":".\/cache\/2\/attach\/202606\/571279_1274743790_150_84.webp","300":".\/cache\/2\/attach\/202606\/571279_1274743790_300_168.webp","400":".\/cache\/2\/attach\/202606\/571279_1274743790_400_224.webp","600":".\/cache\/2\/attach\/202606\/571279_1274743790_600_337.webp","900":".\/cache\/2\/attach\/202606\/571279_1274743790_738_414.jpg","1200":".\/cache\/2\/attach\/202606\/571279_1274743790_738_414.jpg"},"ext":"jpg","file_media":1,"token":1274743790,"files":{"original":{"url":".\/file\/2\/attach\/202606\/571279_1274743790.jpg","width":738,"height":414,"size":0}}}]}]]