بولتن تحلیلی درباره آخرین تحولات فلسطین و جبهه مقاومت؛
از بنبست راهبردی ائتلاف سعودی در یمن تا گسلهای نوظهور در ساختار سیاسی اسرائیل
مرکز اسناد و مطالعات راهبردی جمعیت دفاع از ملت فلسطین در گزارشی تحولات یک هفته اخیر مساله فلسطین و کشورهای محور مقاومت را مورد بررسی قرار داد.
به گزارش خبرگزاری قدس (قدسنا)، مشروح گزارش هفتگی مرکز اسناد و مطالعات راهبردی جمعیت دفاع از ملت فلسطین درباره تحولات فلسطین و جبهه مقاومت به شرح زیر است؛
محور یمن/ بنبست راهبردی ائتلاف سعودی: شکست ضدحمله گسترده ائتلاف سعودی در باب المندب و آزادسازی ۱۵ هزار کیلومتر مربع توسط انصارالله
ائتلاف سعودی با بسیج نیرو و اجرای ضدحمله وسیع برای بازپسگیری تنگه بابالمندب تلاش کرد تا معادله میدانی را تغییر دهد، اما با ابتکار عمل انصارالله مواجه و شکست خورد. انصارالله ضمن آزادسازی حدود ۱۵ هزار کیلومتر مربع از مناطق تحت کنترل نیروهای مورد حمایت عربستان، امکانات گسترده نظامی را به غنیمت گرفت. در پاسخ به بمباران گسترده مناطق مسکونی یمن، انصارالله تاسیسات نفتی، پتروشیمی، فرودگاهها و تاسیسات اداری آرامکو را موشکباران کرد که تصاویر ماهوارهای گستردگی تخریب را تایید میکند. نکته قابل توجه آن است که جنگندههای ائتلاف گاه مواضع نیروهای همپیمان خود را بمباران میکنند، زیرا انصارالله از غنائم سعودی بهره میگیرد.
تحلیل کلان: بودجه نظامی سالانه عربستان ۷۰ تا ۸۰ میلیارد دلار تخمین زده میشود، اما ارتش سعودی نه تنها نتوانسته معادله جنگ یمن را به نفع خود یکسره کند، بلکه روند تحولات نشان از شکست این توان نظامی ثروتمند منطقهای دارد. در مقابل، ایران با بودجه نظامی محدود ۴ تا ۵ میلیارد دلاری در برابر آمریکا به عنوان قویترین ارتش جهان معادلات جنگی را تغییر داده است. کارشناسان علت ناکامی عربستان را فقدان ارتش بومی کارآمد مبتنی بر هویت و وفاداری ملی و نه هویت و وفاداری خاندانی میدانند. دولت سعودی به نام یک خانواده است و لذا وفاداری نسبت به حاکمان و نه کشور مطرح است؛ مذهب رسمی نیز اولویتش اجرای دستورات حاکم «علی السمع و الطاعه» است حتی اگر با قرآن و سنت در تعارض باشد. از این رو ارتش عربستان مردمی نیست و عقیده آن دفاع از نظام است و نه کشور. این بحران ساختاری، علت اصلی ناکارآمدی در جنگ است.
جمعبندی: بنبست میدانی یمن صرفاً یک شکست تاکتیکی نیست، بلکه بازتاب یک بحران ساختاری در مدل ارتشسازی و مشروعیتسازی سعودی است. توان مالی بالا بدون هویت ملی و وفاداری نهادی، به توان رزمی پایدار تبدیل نمیشود؛ در حالی که بازیگرانی با بودجه محدود اما انگیزه و ساختار منسجم، میتوانند معادلات را تغییر دهند. تداوم موشک باران تاسیسات حیاتی آرامکو نیز هزینه راهبردی جنگ برای ریاض را افزایش داده و ابزارهای فشار انصارالله را متنوعتر کرده است.
سوال کلیدی: آیا عربستان میتواند بدون بازتعریف بنیادین رابطه ارتش با ملت و هویت ملی، از دام جنگ فرسایشی یمن خارج شود؟
محور جنگ تحمیلی علیه ایران: از فشار حداکثری تا آمادگی نظامی نامحدود(بنبست دیپلماسی واشنگتن در قبال تهران از «دیوار آهنین» اقتصادی تا آمادگی نظامی ایران برای شکست نه جنگ و نه صلح)
جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران در اشکال مختلف ادامه دارد. ترامپ علیرغم دیدار با نخست وزیر قطر و دریافت پیشنهاد میانجیگران قطری و پاکستانی، تاکنون پاسخ نداده و با عزل ونس (معاون خود از ریاست تیم گفتگو با ایران) اعلام کرد که آمریکا به توافق با ایران نیاز ندارد. واشنگتن اعلام کرده قصد دارد محاصره اقتصادی را تحت عنوان «دیوار آهنین» به مرزهای هوایی و زمینی گسترش دهد. در سوی دیگر، اجرای فرمان رهبری انقلاب اسلامی به دولت و نیروهای نظامی درباره شکست «حالت نه جنگ و نه صلح» یا از طریق گفتگو و توافق و یا از طریق جنگ در دستور کار نظام قرار گرفته است.
این فرمان در کنار فرمان گسترش پاسخ به تجاوز دشمن «بدون محدودیت جغرافیایی»، نشان از آمادگی نیروهای مسلح در عالیترین سطح برای تامین منافع و امنیت کشور از طریق اقدامات نظامی بدون محدودیت جغرافیایی دارد. ترامپ میان فشار نتانیاهو برای بازگشت به جنگ و خواست مردم آمریکا که در انتخابات به جنگ «نه» بزرگ گفتند گیر کرده و به عبارت دقیقتر باید میان اولویت آمریکا یا اسرائیل یکی را انتخاب کند.
تحلیل کلان: سه لایه را میتوان در این محور تفکیک کرد: نخست، لایه دیپلماتیک انسداد مسیر میانجیگری و سیگنالدهی آمریکا مبنی بر عدم نیاز به توافق، فضای مذاکره را تضعیف کرده است. دوم، لایه فشار اقتصادی طرح «دیوار آهنین» تلاش دارد محاصره را از حوزه دریایی به مرزهای هوایی و زمینی گسترش دهد و هزینه تعامل ایران با جهان را افزایش دهد.
سوم، لایه نظامی-راهبردی فرمان رهبری درباره پایان دادن به «نه جنگ و نه صلح» و فرمان پاسخ بدون محدودیت جغرافیایی، دو مولفه مکمل هستند: اولی اراده سیاسی برای خروج از وضعیت معلق را نشان میدهد و دومی دکترین پاسخدهی فرامرزی را تثبیت میکند. در سطح واشنگتن نیز ترامپ در تناقض میان فشار نتانیاهو برای بازگشت به جنگ و رای و نظر انتخاباتی مردم آمریکا مبنی بر مخالفت با جنگ گرفتار شده است؛ به عبارت دقیقتر، او باید میان اولویت آمریکا یا اسرائیل یکی را انتخاب کند. این تناقض، هزینه تصمیمگیری واشنگتن را بالا برده و فضای ابهام راهبردی ایجاد کرده است.
جمعبندی: مجموع این تحولات نشان میدهد که دو طرف در حال بازتعریف قواعد بازی هستند: آمریکا با تشدید فشار اقتصادی و انسداد دیپلماسی، و ایران با اعلام آمادگی برای خروج از وضعیت معلق و پاسخ بدون محدودیت جغرافیایی. در این میان، تناقض راهبردی واشنگتن میان اولویت آمریکا و اسرائیل، مهمترین متغیر ابهامآفرین است که میتواند هم مسیر تنش و هم مسیر توافق را تحت تاثیر قرار دهد.
سوال کلیدی: آیا واشنگتن در تناقض میان اولویت آمریکا و اسرائیل، توان تصمیمگیری راهبردی مستقل را دارد، یا ابهام کنونی به تشدید ناخواسته تنش خواهد انجامید؟
محور اسرائیل: بنبست تشکیل کابینه و گسلهای نوظهور در ساختار سیاسی (پیشنهاد دولت چرخشی نتانیاهو و رد قاطع آیزنکوت)
خلاصه خبر: بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر پیشبرد امور اسرائیل، پس از ناکامی در کسب اکثریت ۶۱ کرسی در کنست، به گادی آیزنکوت، رهبر اپوزیسیون و مأمور تشکیل کابینه، پیشنهاد تشکیل «دولت آشتی ملی» با تقسیم زمان نخستوزیری (دو سال نخست برای خود و دو سال بعد برای آیزنکوت) را ارائه کرد.
آیزنکوت این پیشنهاد را «مانور تبلیغاتی» و تلاش نتانیاهو برای «عرقلهسازی» روند تشکیل دولت خواند و اعلام کرد که حاضر است با احزاب راست تعامل کند، اما نه از موضع پذیرش نخستوزیری نتانیاهو. او صراحتاً از نتانیاهو خواست به خواست مردم احترام بگذارد و با قدرت خداحافظی کند.
تحلیل کلان: این رویارویی صرفاً یک کشمکش شخصی نیست؛ بازتاب تغییر توازن قدرت درون بلوک راست اسرائیل است. نتانیاهو با ارائه پیشنهاد چرخش زمانی، عملاً ضعف ساختاری خود را به رسمیت شناخته: او نمیتواند بدون آیزنکوت به ۶۱ کرسی برسد. در مقابل، آیزنکوت که از حمایت ۶۷ نماینده (شامل ۱۹ نماینده احزاب عربی) برخوردار است، نیازی به معامله با بازنده انتخابات ندارد. نکته راهبردی آن است که آیزنکوت با رد پیشنهاد چرخش، درصدد تثبیت این روایت است که «عصر نتانیاهو پایان یافته» و هرگونه همکاری با او را به مثابه ادامه بحران مشروعیت نظام سیاسی اسرائیل معرفی میکند. از سوی دیگر، نتانیاهو با پیوند زدن این پیشنهاد به «تهدید ایران» تلاش دارد مسئله بقای سیاسی خود را به سطح یک ضرورت امنیتی ملی ارتقا دهد .
جمعبندی: پیشنهاد چرخش زمانی، آخرین برگ برنده نتانیاهو برای ماندن در مدار قدرت است که با رد قاطع آیزنکوت، عملاً سوخته تلقی میشود. مسیر تشکیل کابینه اکنون یا از دریچه ائتلاف با احزاب عربی میگذرد، یا از طریق انتخاباتی جدید که هیچیک از دو طرف علاقهای به آن ندارد.
سوال کلیدی: آیا آیزنکوت میتواند بدون عقبنشینی از شرط «عدم حضور نتانیاهو در کابینه»، ائتلافی پایدار با احزاب راستگرا و حمایت بیرونی احزاب عربی شکل دهد، یا این بنبست نهایتاً اسرائیل را به سوی انتخابات سوم سوق خواهد داد؟
محور اسرائیل : انتخاب احمد طیبی به معاونت رئیس کنست و گسل «حضور عرب» در کابینه (برای اولین بار یک نماینده عرب معاون رئیس کنست شد؛ اما حضور عربها در کابینه همچنان خط قرمز احزاب یهودی)
پارلمان جدید اسرائیل (کنست) در نخستین اقدام خود، احمد طیبی، رئیس فراکسیون «فهرست مشترک» و از نمایندگان باسابقه عرب، را به عنوان یکی معاون اول رئیس کنست انتخاب کرد. این انتخاب با وجود اعتراض نمایندگان ائتلاف نتانیاهو صورت گرفت . همزمان، مذاکرات تشکیل کابینه میان احزاب یهودی بر سر «حضور یا عدم حضور احزاب عربی» در ائتلاف همچنان دچار اختلاف عمیق است. آویگدور لیبرمن (رهبر حزب اسرائیل بیتنو) تهدید کرده در صورت اتکای کابینه به حمایت احزاب عربی، از آن خارج خواهد شد .
تحلیل کلان: انتخاب طیبی به معاونت کنست یک رویداد نمادین مهم است، اما نباید آن را با گشایش واقعی در ساختار قدرت اسرائیل اشتباه گرفت. معاونت رئیس کنست یک جایگاه تشریفاتی و رویهای است، نه موقعیتی تصمیمگیر. شکاف واقعی در سطح «کابینه» است: جایی که حضور رسمی احزاب عربی میتواند اکثریت ۶۱ نفره آیزنکوت را تثبیت کند، اما همان حضور برای شرکای راستگرای آیزنکوت (لیبرمن و احتمالاً نفتالی بنت) غیرقابل هضم است. این تناقض نشاندهنده یک واقعیت ساختاری عمیقتر است: نظام سیاسی اسرائیل از یک سو به لحاظ عددی به احزاب عربی وابسته شده، و از سوی دیگر از پذیرش این وابستگی در سطح کابینه ناتوان است. راهحل موقت (حمایت بیرونی بدون حضور در کابینه) نیز شکننده خواهد بود، زیرا احزاب عربی در ازای حمایت، انتظار امتیازات مشخص (لغو قوانین تبعیضآمیز،رسیدگی به خشونت و جرم در جوامع عرب) را دارند که با خطوط قرمز شرکای راستگرا در تضاد است .
جمعبندی: معاونت طیبی یک «پیروزی نمادین» برای نمایندگی سیاسی اعراب اسرائیل است، اما «گسل عرب» در سطح کابینه همچنان خطرناکترین شکاف پیش روی آیزنکوت است. هرگونه راهحل در این زمینه موقتی و پرتنش خواهد بود.
سوال کلیدی:آیا آیزنکوت حاضر است برای تشکیل کابینه، مدل «حمایت بیرونی احزاب عربی بدون حضور در کابینه» را بپذیرد، و اگر چنین کند، آیا این ائتلاف حداقلی قادر به بقای بیش از چند ماه خواهد بود؟
محور سناریوی «جنگ با ایران» به مثابه ابزار بقای سیاسی نتانیاهو
تحلیلگران اسرائیلی: نتانیاهو ممکن است با «امنیتیسازی» فضای سیاسی، آیزنکوت را به ائتلاف ملی وادار کند؛ ارتش هشدار میدهد.
خلاصه خبر: برخی تحلیلگران اسرائیلی اعلام کردند که نتانیاهو ممکن است سیاست «از سرگیری جنگ با ایران» یا تشدید تنش امنیتی را در پیش بگیرد تا فضای سیاسی کشور را امنیتی کرده و آیزنکوت را تحت فشار افکار عمومی به تشکیل «کابینه ائتلاف ملی» وادار کند. در همین حال، زامیر (فرمانده ارتش) اعلام کرده که «دولت پیشبرد امور» صلاحیت اتخاذ چنین تصمیمات راهبردی را ندارد. آیزنکوت نیز به نوبه خود به ارتش هشدار داده که «نباید اجازه دهد نتانیاهو از ارتش برای اهداف سیاسی سوءاستفاده کند.
تحلیل کلان: این محور، خطرناکترین لایه بحران سیاسی اسرائیل را آشکار میکند: استفاده ابزاری از «تهدید وجودی ایران» برای حل یک بنبست داخلی. نتانیاهو در پیام ویدئویی خود صراحتاً به «برنامه هستهای ایران» و ضرورت «دولت وحدت برای مقابله با آن» اشاره کرد. اما دو سد جدی پیش روی این سناریو قرار دارد: نخست، سد حقوقی-نهادی که فرمانده ارتش با تأکید بر «دولت پیشبرد امور» بودن کابینه فعلی، هرگونه تصمیمگیری راهبردی در این وضعیت را غیرمجاز میداند؛ دوم، سد سیاسی که آیزنکوت با هشدار به ارتش، تلاش میکند مانع از آن شود که نتانیاهو ارتش را به بازیگر صحنه سیاسی داخلی تبدیل کند. آنچه این محور را حساس میکند، پیشینه تاریخی اسرائیل در «عملیاتهای امنیتی محدود» برای تغییر فضای سیاسی است، اما تفاوت این دور در آن است که ارتش خود به بازیگر مستقل و هشداردهنده تبدیل شده و مرز میان «امنیت ملی» و «بقای سیاسی» را به چالش کشیده است.
جمعبندی: سناریوی «جنگ برای بقا» یک گزینه واقعی اما پرهزینه برای نتانیاهو است. ارتش اسرائیل با هشدارهای علنی خود، عملاً این گزینه را دشوارتر کرده، اما نمیتوان تضمین کرد که در صورت بنبست کامل سیاسی، تنش امنیتی به ابزار فشار تبدیل نشود.
سوال کلیدی: اگر بنبست تشکیل کابینه ادامه یابد، آیا نتانیاهو میتواند با وجود مخالفت فرماندهی ارتش، افکار عمومی را به سمت پذیرش یک «ضرورت امنیتی» برای بازگشت خود به قدرت سوق دهد، یا ارتش اسرائیل به عنوان یک نهاد، سد نهایی در برابر این سناریو خواهد بود؟
محور نشست سه جانبه امریکا، روسیه و چین : در حاشیه APEC؛ ایران محور اعلامی، اوکراین در هاله ابهام
خلاصه خبر: نشست سهجانبه سران آمریکا، روسیه و چین قرار است در حاشیه اجلاس آپک( APEC ) در شنژن چین و حدود ۱۹ نوامبر (۲۸ آبان) برگزار شود. کاخ سفید تمرکز اصلی نشست را ایران اعلام کرده و انتظار نمیرود اوکراین محور مذاکره باشد، هرچند ترامپ بعداً ادعای پرداختن به اوکراین را مطرح کرد. گمانهزنیهایی درباره «معامله بر سر ایران» در ازای پایان جنگ اوکراین مطرح شده است.
تحلیل کلان: نخست؛ واقعیتسنجی سناریوی معامله: روسیه هیچ اختیاری برای نمایندگی از ایران ندارد. تهران تأکید کرده موضع خود را به چین و روسیه منتقل کرده و آنان «موضع ایران را به خوبی میشناسند». رد پیشنهاد روسیه برای نگهداری مواد غنیشده و اصرار بر باقی ماندن آن در خاک ایران، نشانه استقلال عمل تهران در مسائل امنیتی کلیدی است.
دوم؛ منطق رفتاری چین و روسیه: حضور پکن و مسکو لزوماً همراستایی با خواستههای واشینگتن نیست. منافع پیچیده (انرژی، ژئوپلیتیک) و هدف اصلی، مدیریت رقابت قدرتهای بزرگ و جلوگیری از تسلط یکجانبه آمریکا است، نه کنار گذاشتن متحدان به عنوان برگ برنده معامله.
سوم؛ شکاف در روایتها: تفاوت میان موضع هماهنگشده اولیه کاخ سفید (تمرکز بر ایران) و ادعای بعدی ترامپ (پرداختن به اوکراین) نشاندهنده ابهام در دستور کار واقعی و احتمال بازی رسانهای است.
جمعبندی: برگزاری نشست سهجانبه واقعی است، اما «معاملهای که روسیه در آن بر سر منافع ایران با آمریکا توافق کند» پایه محکمی ندارد. انتظار میرود دستور کار واقعی نشست حول مدیریت رقابت راهبردی و موضوع هستهای ایران شکل بگیرد، نه معاملهای که منافع ایران را بدون حضور تهران تعیین کند.
سوال کلیدی: اگر روسیه و چین واقعاً اختیاری برای معامله بر سر ایران ندارند، چرا رسانهها و محافل سیاسی بر سناریوی «معامله» تمرکز کردهاند و چه کسی از این روایت سود میبرد؟
محور فلسطین: ادامه سیاست نسلکشی در غزه؛ از گرسنگی و سرما تا بازداشت اداری گسترده در کرانه باختری
خلاصه خبر: رژیم صهیونیستی همچنان سیاست نسلکشی علیه فلسطینیان را ادامه میدهد؛ در غزه با هدف قرار دادن روزانه شهروندان و ممانعت از ارسال چادر، غذا و دارو، تلاش میکند مردم را در نتیجه سوءتغذیه و سرما به کام مرگ بکشاند. در کرانه باختری نیز حملات سیستماتیک شهرکنشینان، تخریب باغهای زیتون، مصادره چهارپایان، قطع ارتباط شهرها از طریق پستهای بازرسی، تخریب منازل و بازداشت افراد، زندگی روزمره مردم را مختل کرده است. از مجموع سه میلیون نفر جمعیت کرانه باختری، بیش از یک و نیم میلیون نفر به گونهای و برای مدتی بازداشت شدهاند و هماکنون چند هزار فلسطینی بدون اتهام و تحت عنوان بازداشت اداری در زندان به سر میبرند.
تحلیل کلان: روند تحولات فلسطین نشاندهنده گذار از اقدامات تنبیهی مقطعی به یک سیاست ساختاری و چندلایه با هدف فرسایش تدریجی تابآوری جامعه فلسطینی است. در غزه، ابزارهای نظامی و انسانی (ممانعت از ورود چادر، غذا و دارو) بهصورت همزمان به کار گرفته میشوند تا مرگومیر ناشی از سوءتغذیه و سرما به مکانیزمی برای کاهش جمعیت تبدیل شود؛ الگویی که در ادبیات حقوقی بینالمللی در چارچوب نسلکشی قابل ارزیابی است. در کرانه باختری، ترکیب خشونت شهرکنشینان، تخریب زیرساختهای معیشتی (باغ زیتون و دام) و نظام بازداشت گسترده و اداری، فضای زیست اقتصادی و اجتماعی را بهطور نظاممند محدود میکند. آمار بازداشت بیش از نیمی از جمعیت کرانه باختری در بازههای زمانی مختلف، نشانه استفاده از بازداشت بهعنوان ابزار کنترل جمعیتی و ایجاد بازدارندگی اجتماعی است. مجموع این اقدامات در دو جغرافیای متفاوت، یک منطق واحد را بازنمایی میکند: ایجاد شرایط زیستی غیرقابل تحمل برای ماندن و غیرممکن برای بازگشت.
جمعبندی: سیاستهای جاری در غزه و کرانه باختری دو بازوی یک راهبرد واحد برای تضعیف ساختار جمعیتی و معیشتی فلسطینیان است. در غزه، فشار از طریق محرومیت از حداقلهای زیستی و در کرانه باختری از طریق خشونت شهرکنشینان، تخریب زیرساخت معیشت و بازداشت گسترده اعمال میشود. تداوم این روند بدون واکنش مؤثر جامعه بینالمللی، نهتنها بحران انسانی را عمیقتر میکند، بلکه حتی زمینههای حقوقی و سیاسی راهحل دو دولت را که غرب وبرخی رژیه های منطقه ای آن را دنبال می کنند، بیش از پیش فرسایش میدهد.
سوال کلیدی: جامعه بینالمللی و نهادهای حقوقی چندجانبه چه مکانیزم عملی برای توقف سیاست محرومیت زیستی و بازداشت اداری گسترده در غزه و کرانه باختری در اختیار دارند و چرا تاکنون از ابزارهای الزامآور خود استفاده نکردهاند؟
محور لبنان: ادامه اشغال جنوب لبنان و بمباران روزانه روستاها؛ تخریب زیستپذیری و بحران بازگشت آوارگان
خلاصه خبر: رژیم صهیونیستی همچنان بخشهایی از جنوب لبنان را در اشغال دارد و با تخریب هرگونه امکان زیست، تلاش میکند امید بازگشت را در آوارگان لبنانی از بین ببرد. این رژیم با ادعای نگرانی از ورود نظامی حزبالله در صورت شروع حملات جدید علیه ایران، روزانه روستاهای مختلف جنوب لبنان را بمباران میکند و دامنه اشغالگری را گسترش میدهد. از سوی دیگر دولت لبنان همچنان از ایفای نقش خود در صیانت از منافع و امنیت شهروندان لبنانی خودداری میکند.
تحلیل کلان: تحولات جنوب لبنان را میتوان در سه لایه تحلیل کرد. لایه اول، لایه نظامی-امنیتی است: بمباران روزانه روستاها و تخریب زیرساختهای زیستی، عملاً فضای بازگشت آوارگان را از بین میبرد و اشغال را به یک واقعیت پایدار جغرافیایی تبدیل میکند. لایه دوم، لایه راهبردی است: ادعای نگرانی از ورود حزبالله در صورت حملات جدید علیه ایران، بهانهای برای پیشدستی و گسترش دامنه درگیری فراهم میکند و لبنان را به میدان جانشین تنشهای منطقهای تبدیل میسازد. لایه سوم، لایه دولتمحور است: خلأ نقشآفرینی دولت لبنان در صیانت از شهروندان، هم مشروعیت داخلی آن را تضعیف میکند و هم فضای مداخله بازیگران غیردولتی و فشار خارجی را گسترش میدهد. ترکیب این سه لایه نشان میدهد که بحران لبنان صرفاً یک منازعه مرزی نیست، بلکه بحرانی چندسطحی است که امنیت انسانی، حاکمیت دولت و توازن منطقهای را همزمان تحت تأثیر قرار میدهد.
جمعبندی: اشغال بخشهایی از جنوب لبنان همراه با تخریب نظاممند امکان زیست و بمباران روزانه روستاها، سیاستی با هدف تغییر واقعیت جمعیتی و جغرافیایی مرزهاست. در سوی دیگر، ضعف عملکرد دولت لبنان در حفاظت از شهروندان، این سیاست را تسهیل کرده است. تداوم این وضعیت، خطر گسترش درگیری به کل منطقه و تعمیق بحران آوارگی را افزایش میدهد.
سوال کلیدی: دولت لبنان و نهادهای بینالمللی چه سازوکاری برای توقف تخریب نظاممند زیستپذیری جنوب لبنان و تضمین حق بازگشت آوارگان، همزمان با جلوگیری از گسترش دامنه درگیری، طراحی کردهاند؟
محور عراق: تنش دولت زیدی و حزبالله عراق بر سر خلع سلاح؛ جرفالنصر در آستانه بحران میدانی
خلاصه خبر: مهمترین خبر صحنه عراق، تنش میان دولت الزیدی و حزبالله عراق است. دولت الزیدی با هدف اجرای خواست آمریکا بر خلع سلاح حزبالله عراق اصرار دارد و به همین بهانه نیروهای پلیس فدرال و ارتش را در منطقه جرفالنصر، مقر اصلی حزبالله، مستقر کرده است. ورود کاروان گسترده کمک نظامی به جرفالنصر، بحران میان دولت علی الزیدی و کتائب حزبالله را وارد فاز میدانی و نگرانکنندهتری کرده است. در حالی که سران چارچوب هماهنگی تلاش میکنند این پرونده را از طریق مذاکره و توافق حلوفصل کنند، استقرار تجهیزات و نیروهای جدید نشان میدهد موازنه قدرت در شمال بابل بر لبه تیغ قرار گرفته و هرگونه اشتباه محاسباتی میتواند تلاشهای سیاسی را با بنبست روبهرو سازد.
تحلیل کلان: بحران جرفالنصر را باید در تقاطع سه متغیر تحلیل کرد. متغیر اول، فشار خارجی است: اصرار دولت الزیدی بر خلع سلاح حزبالله عراق، اجرای خواست آمریکاست و نشاندهنده اولویتیافتن فشار بیرونی بر توازنهای داخلی عراق است. متغیر دوم، رقابت قدرت درونعراقی است: استقرار پلیس فدرال و ارتش در مقر اصلی حزبالله، مرز میان حاکمیت دولت و بازیگران داخلی را به موضوعی منازعهآمیز تبدیل کرده و موازنه قدرت در شمال بابل را شکننده ساخته است. متغیر سوم، سازوکار حلوفصل است: تلاش چارچوب هماهنگی برای انتقال پرونده به میز مذاکره، بیانگر آن است که درون ساختار سیاسی عراق هنوز ظرفیت مدیریت بحران وجود دارد؛ اما ورود کاروان گسترده کمک نظامی، این ظرفیت را در معرض آزمون جدی قرار داده است. ترکیب این سه متغیر نشان میدهد که عراق در نقطهای ایستاده است که در آن فشار خارجی، رقابت داخلی و دیپلماسی پشت میز، همزمان فعال شدهاند و هرگونه اشتباه محاسباتی میتواند مسیر مذاکره را مسدود کند.
جمعبندی: تنش دولت الزیدی و حزبالله عراق بر سر خلع سلاح، از یک اختلاف سیاسی به یک بحران میدانی در جرفالنصر تبدیل شده است. استقرار نیروها و تجهیزات جدید در کنار تلاش چارچوب هماهنگی برای حلوفصل از طریق مذاکره، نشاندهنده همزمانی فرصت دیپلماتیک و خطر اشتباه محاسباتی است. تداوم این وضعیت میتواند ثبات داخلی عراق و نقش آن در معادلات منطقهای را تحت تأثیر قرار دهد.
سوال کلیدی: دولت عراق و چارچوب هماهنگی چه تضمینهایی برای جلوگیری از تبدیل تنش جرفالنصر به درگیری مسلحانه و بازگرداندن پرونده خلع سلاح به مسیر مذاکره و توافق سیاسی در اختیار دارند؟
جمع بندی کلی:
جمع بندی کلی ترسیم کننده آن است که نظم منطقه ای در حال فرسایش است که در آن سه متغیر پویا همزمان عمل می کنند: نخست، ناکارآمدی توان مالی و نظامی بالا بدون هویت ملی و مشروعیت نهادی (نمونه عربستان در یمن)؛ دوم، بن بستهای سیاسی داخلی که بازیگران را به امنیتی سازی و ابزار نظامی برای بقای سیاسی سوق می دهد (اسرائیل)؛ سوم، فشار ساختاری بر جوامع فلسطینی و لبنانی از طریق محرومیت زیستی، تخریب زیست پذیری و بازداشت گسترده. در سطح بین المللی نیز ابهام راهبردی واشنگتن و ناتوانی و بی تمایلی نهادهای چندجانبه در استفاده از ابزارهای الزام آور، فضای تنش را تشدید می کند.
انتهای پیام/م.ت