چالش ها و تهدیدات امنیتی اسرائیل
و انتخابات کنست بعد از حادثه طوفان الاقصی
علیرضا عرب
خبرگزاری قدس (قدسنا)؛ دکتر علیرضا عرب کارشناس مسایل غرب آسیا
الف) مقدمه
تأثیر رویداد ۷ اکتبر 2023م ( عملیات طوفان الاقصی) بر اسرائیلی‌ها، بسیار عمیق و گسترده بوده است. به احتمال فراوان واقعه مزبور حتی از جنگ رمضان ( یوم کیپور 1973م ) که با حمله غافلگیرانه مصر و سوریه به اسرائیل آغاز شد نیز بر ذهن جمعی اسرائیلی ها تاثیرات مخرب بیشتری گذاشته است. واقعه 7 اکتبر یک تهدید وجودی برای اسرائیل محسوب می شد و اگر اضلاع محور مقاومت با وقوع عملیات طوفان الاقصی به نحو هم زمان و با تمام قوا وارد جنگ با اسرائیل می شدند ، تهدید وجودی واقعی تر و مهیب تر رخ می داد.
بنابراین واقعه 7 اکتبر 2023م قطعا درک اسرائیلی ها از تهدیدات امنیتی متوجه اسرائیل را به نحوی بنیادین دگرگون کرد و استراتژی امنیتی – نظامی اسرائیل را تغییر داد و سبب شکل گیری سیاست امنیتی جدیدی شد.
واقعه 7 اکتبر 2023م سبب شکل گیری جهانبینی جدید امنیتی برای اسرائیل اعم از مردم و حاکمیت آن شد و دیدگاه جامعه و حاکمیت اسرائیل را نسبت به تهدیدات موجود در محیط پیرامونی راهبردی اسرائیل به نحوی بنیادین دگرگون کرد.
طبق نظرسنجی روزنامه «هاآرتص» در ۱۴ سپتامبر 2026م (23شهریور 1405) ، ۶۸ درصد از اسرائیلی‌ها معتقدند مسائل مربوط به حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حماس، نقشی محوری در انتخابات سراسری اسرائیل در ۲۷ اکتبر2026م (5 ابان 1405) ایفا خواهد کرد.
بخشی از بزرگترین درس های 7 اکتبر 2023م برای اسرائیلی ها عبارتند از:
--تهدیدات متوجه اسرائیل باید پیش از رسیدن به خاک سرزمینهای اشغالی خنثی گردد.
- به احتمال فراوان و تحت هر شرایطی، اسرائیل برای حفظ امنیت خود بسیار سریع‌تر از قبل از 7 اکتبر 2023م عمل خواهد کرد .
- اسرائیلی ها بر اساس مواضع اعلامی و توانمندی های دشمن به مقابله خواهند پرداخت و در مواجه با دشمنان اسیر خوش بینی های سابق نخواهند شد.
همچنین درسهای تلخ 7 اکتبر و شکل گیری جهانبینی جدید امنیتی در ذهن جمعی اسرائیلی ها ، دولت راستگرای افراطی نتانیاهو را به شدت تحت تاثیر مخرب قرارداده است . نتیجه‌ی این جهانبینی جدید امنیتی و تغییر بنیادین در درک تهدیدات توسط اسرائیلی ها ، جنگ های بی پایان و اقدامات تهاجمی و جنایات وحشیانه اسرائیل و دولت راستگرای نتانیاهو در غزه ، لبنان ، سوریه و در مواجهه با ایران بوده است.
ب)جهان بینی جدید امنیتی و آسیب پذیری ارکان امنیتی اسرائیل
جهان بینی جدید امنیتی شکل گرفته بعد از ترومای 7 اکتبر و جنگهای بی پایان و اقدامات تهاجمی و جنایات وحشیانه متعاقب دولت نتانیاهو در غزه، کرانه باختری، لبنان ، سوریه و ایران ، منافع امنیتی بلند مدت و پایدار اسرائیل را به چالش کشیده و به نحو چشمگیری حمایت دیپلماتیک از اسرائیل را کاهش داده است .
اسرائیل از زمان تاسیس در 1948 م تاکنون در سطح منطقه و سطح بین المللی تا این حد منزوی نشده است.
در سطح منطقه دو متحد قدرتمند آمریکا، ترکیه و عربستان سعودی، به نحو بی سابقه و فزاینده ای در حال دوری از اسرائیل هستند و روابط مناسب آنان با اسرائیل به نحو جدی در حال تخریب است.
در عرصه بین المللی نیز دولت ها و افکار عمومی اروپایی انتقادات جدی و فزاینده متوجه اسرائیل می کنند.
نهادهای حقوقی و سیاسی بین المللی به نحو روزافزون و مستمر جنایات وحشاینه اسرائیل را محکوم می کنند.
در همین حال، بخش‌های قابل‌توجهی از هر دو حزب سیاسی آمریکا، دمکرات و جمهوری خواه، دست‌کم نسبت به دولت راستگرای افراطی نتانیاهو و حتی نسبت به کلیت اسرائیل، دچار بیگانگی شده‌اند.
با وجود این انزوای عمیق و بی سابقه و خسارت و آسیب اشکار و مستمر ناشی از آن به منافع ملی و ارکان امنیتی اسرائیل اما دولت راستگرای افراطی نتانیاهو تمایلی به تغییر نگرش ها و راهبردهایش نشان نمی دهد. دولت نتانیاهو تمایلی به اصلاح یا مدیریت جهانبینی امنیتی جدید که جامعه و حاکمیت اسرائیل را تحت تاثیر شدید و مخرب خود قرار داده است نشان نداده است و حتی آن را به رسمیت شناخته و در مواردی تقویت کرده است.
اولویت آشکار دولت نتانیاهو در آستانه انتخابات کنیست 2026م پرهیز از نشان دادن هرگونه ضعف است لذا این اولویت ، عدم تمایل به اصلاح یا مدیریت جهانبینی امنیتی جدید و اقدامات تهاجمی و جنایات وحشیانه ناشی از آن را تقویت کرده است.
اما پس از انتخابات کنیست، و استقرار احتمالی دولتی میانه رو و فقدان فشارهای انتخاباتی ممکن است دولت جدید به اصلاح یا مدیریت جهانبینی امنیتی جدید و اقدامات تهاجمی و جنایات وحشیانه ناشی از آن روی آورده و اقدام کند.
بعد از اعلام نتایج انتخابات اسرائیل، سه سناریو کلی تشکیل دولت متصور است:
-استقرار دولت راستگرای افراطی با حضور نتانیاهو (مثل دولت فعلی)
-استتقرار دولت کمتر راستگرا و میانه رو بدون حضور نتانیاهو
-استقرار دولت هایی ضعیف محصول ائتلاف هایی شکننده
جهانبینی امنیتی جدید اسرائیلی شکل گرفته بعد از 7 اکتبر به هرکدام از این دولت های مذکور جهت استمرار سیاست های فعلی فشار وارد خواهد کرد اما در دولت راستگرای افراطی با رهبری نتانیاهو بیشتر نمود و قوت داشته و در یک دولت میانه رو و کمتر راستگرا محدودیت های بیشتری خواهد داشت.
البته یک دولت میانه‌روتر اسرائیلی نیز امکان دارد که به‌شدت تحت تأثیر جهانبینی امنیتی اسرائیل پس از ۷ اکتبر محدود شود.
در مجموع به نظر نمی‌رسد اسرائیل پیش از انتخابات کنیست2026م ، برای اتخاذ تدابیر و اقدامات عمده و جدیدی که منجر به تغییر وضع موجود در جبهه ها و عرصه های غزه، کرانه باختری ، لبنان ، سوریه و ایران شده و سبب افزایش تنش یا کاهش تنش در آنها شود برنامه ای هدفمند داشته باشد.
پس از انتخابات کنیست 2026م و تحت هر یک از سناریوهای جدید یادشده، نیز به احتمال زیاد احتیاط فوق الذکر در ابتدای دولت جدید همچنان ادامه خواهد یافت.
- جبهه غزه
اسرائیل در غزه پیروزی‌های نظامی تاکتیکی کسب کرده و حماس دست‌کم به‌طور نظری با «مرحله دوم» طرح صلح ترامپ موافقت کرده است. و «هیئت بین المللی صلح» که ذیل طرح ترامپ تشکیل شده و مورد تأیید قطعنامه ۲۸۰۳ شورای امنیت سازمان ملل قرار گرفته، نیز اعلام کرده است که در صورت پایبندی اسرائیل و حماس به این طرح، آمادگی دارد تا مراحل طرح صلح ترامپ اعم از آموزش و استقرار نیروهای پلیس، تشکیل نیروی امنیتی بین‌المللی و برقراری مدیریت محلی فلسطینی را پیش ببرد.
اما در مورد تمایل حماس به خلع سلاح واقعی و واگذاری حاکمیت غزه ، تردیدهای جدی وجود دارد.
سرنوشت سلاح‌های مصادره‌شده از حماس و قابلیت‌های نهادهای مختلف بین‌المللی پیش‌بینی‌شده در طرح ترامپ، نیز در ابهام است.
اطمینانی از عقب نشینی اسرائیل از نوار غزه نیز وجود ندارد. و در مجموع نوعی بن بست در غزه به وجود آمده است.
- جبهه لبنان
در لبنان نیز اسرائیل به پیروزی‌های نظامی و تاکتیکی دست یافته است و امریکا و دولت غربگرای لبنان نیز حزب الله را برای خلع سلاح تحت فشار بی سابقه قرار داده اند.
اما توافق آتش‌بس میان اسرائیل و دولت لبنان منعقد شده است و حزب‌الله اعلام کرده تا خروج کامل اسرائیل از لبنان و رفع اشغالگری سلاح های خود را واگذار نخواهد کرد.
درخصوص توانایی و تمایل نیروهای مسلح لبنان و دولت غربگرای این کشور جهت تأمین امنیت مناطقی که اسرائیل از آنها عقب‌نشینی می‌کند و رکن اصلی کل توافق محسوب می‌شود نیز تردیدهای جدی وجود دارد.
- جبهه ایران
بعد از تحمیل دو جنگ به ایران، نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، همچنان می توانند تهدیدی جدی برای اقتصاد جهانی و نظم منطقه‌ای آمریکایی ایجاد کنند. ایران احتمالاً مؤثرترین سلاح‌های خود در طول دو جنگ اخیر یعنی موشک‌ها و پهپادها را دو برابر خواهد کرد. جمهوری اسلامی ایران در تلاش خواهد بود تا برد، دقت و قابلیت اطمینان موشک‌های خود را افزایش دهد و در عین حال تاکتیک‌های اشباع، استفاده از کلاهک‌های تجمعی برای نفوذ به پدافند دشمن و استفاده از موشک‌های بالستیک برای هدف قرار دادن کشتی‌های در حال حرکت را اصلاح کند. طی درگیری های اخیر نیروهای هوایی و دریایی ایران متحمل ضربات سنگینی شدند لذا منطقا اکنون ایران منابع خود اعم از ارز خارجی ، نیروی انسانی ، قطعات یدکی، ظرفیت‌های کارخانه‌هایش را بر صنایع نظامی موشکی و پهبادی که طی جنگ بسیار موثر تر و کارامد تر بوده اند ، متمرکز خواهد کرد. ایران نیروی نظامی خود را بر پایه بازدارندگی و جنگ نامتقارن قرار داده است و تحت این راهبرد و مبانی نظامی صنایع موشکی و پهپادی بسیار موثر تر و کارامد تر ارزیابی می شوند. البته در دکترین نظامی – امنیتی ایران احتمالا بازدارندگی هسته ای نیز کما فی السابق به عنوان بازدارندگی مکمل و نهفته که درهنگام تهدید منافع حیاتی فعال خواهد شد تقویت می شود. همچنین ایرانیان در تلاش برای به کار گیری روز افزون از جنگ الکترونیک و جنگ سایبری و استفاده از تکنولوژی هوش مصنوعی و تقویت قابلیت های فضایی هستند و با توجه به تاریخ طولانی در بازسازی و احیای توانمندی‌ها در شرایط کمبود منابع و تحریم های سنگین، دارای تجربه عمیقی برای بازیابی نیروی نظامی خود در انطباق با شرایط جدید هستند.
بعد از تجربه و درسهای دو جنگ اخیر منطقا بنیادهای نیروهای نظامی ایران دگرگون شده و حجم آن کاهش خواهد یافت اما چالاک تر و موثر تر خواهد شد و بر دو حوزه موشکی و پهبادی تمرکز خواهد شد.
با این حال، وابستگی شدید به دو حوزه موشکی و پهپادی، همچنان می تواند یک آسیب‌پذیری بالقوه محسوب شود به نحوی که دشمن نیز بر این دو حوزه تمرکز کند و در یک رقابت تکنولوژیک و نظامی این توانمندی های برجسته ما را تضعیف کند.
در مجموع و حداقل در آینده نزدیک وضعیت اسرائیل در مواجهه با ایران شفاف تر و مدیریت آن آسان تر است. تا زمانی که آمریکا به تلاش برای مهار و تضعیف ایران ادامه دهد، بعید است اسرائیل سیاستی مغایر با واشنگتن در پیش گیرد. اسرائیلی‌ها ممکن است به تصمیمات راهبردی آمریکا انتقاد های جدی داشته باشند ، اما اسرائیلی ها به خوبی می‌دانند که بدون امریکا نمی‌تواند به‌آسانی با ایران مقابله کنند.
انتهای پیام/24